Περί Σεβασμού

Λίγα πράγματα θεωρούνται τόσο αυτονόητα σε ένα υγιές κοινωνικό σύστημα (αποφεύγω τον όρο «δημοκρατικό», ο οποίος έχει ευτελιστεί στη χώρα μας) όσο ο σεβασμός για τους γύρω μας. Δε θέλω όμως σήμερα να γράψω για κοινωνικοπολιτικά θέματα. Θέλω να γράψω για τις ανθρώπινες σχέσεις.
Ο σεβασμός, είναι μία από αυτές τις έννοιες, τις οποίες δυσκολευόμαστε να ορίσουμε με σαφήνεια, και για τις οποίες η Ελληνική γλώσσα δεν έχει άμεση αντωνυμία (Σεβασμός: έλλειψη σεβασμού). Η πιο συνηθισμένη ερμηνεία, αναφέρεται στην εκτίμηση που δείχνουμε σε κάτι, ή σε κάποιον για τα χαρίσματά του. Θα μπορούσε, λοιπόν, κάποιος να υποθέσει, πως το κοντινότερο συνώνυμο του σεβασμού, είναι η εκτίμηση και ως εκ τούτου το αντίθετο είναι η υποτίμηση (και χάριν απλότητας και ελλείψει προχωρημένων γλωσσολογικών γνώσεων, δεν προχωρώ σε ανάλυση της δραστικής επίδειξης της υποτίμησης (και της έλλειψης σεβασμού), η οποία θα μπορούσε να είναι η περιφρόνηση).
Μέτα, λοιπόν, από αυτή τη μάλλον φιλόδοξη για τις δυνατότητές μου απόπειρα τοποθέτησης του «σεβασμού» εντός γλωσσολογικού και εννοιολογικού πλαισίου, ήρθε η ώρα να αναλογιστούμε κατά πόσο αντιμετωπίζουμε τους γύρω μας με σεβασμό και κατά κύριο λόγο (μια και είπαμε πως δε θέλουμε να ασχοληθούμε εκτενώς με κοινωνικοπολιτικές παραμέτρους) αυτούς με τους οποίους μας δένει μία κοντινή σχέση, ίσως μία σχέση εκτίμησης ή ακόμα και αγάπης.
Το πρώτο πράγμα στο οποίο δια της εις άτοπον απαγωγής μπορώ να καταλήξω, είναι πως εφόσον σεβασμός συνεπάγεται η εκτίμηση για τα χαρίσματα του άλλου, τότε το αντίθετο είναι η έλλειψη εκτίμησης για τα χαρίσματα του άλλου. Με άλλα λόγια, το τρομακτικό για εμένα τουλάχιστον συμπέρασμα, είναι πως το να μη δείχνουμε στους κοντινούς μας ανθρώπους το πόσο όμορφους (καθ΄οποιανδήποτε έννοια) τους θεωρούμε, είναι έλλειψη σεβασμού (Και ακόμα χειρότερα φυσικά, περισσότερο για εμάς παρά για αυτούς, είναι το να είμαστε μαζί τους εάν δεν τους θεωρούμε όμορφους, αυτή όμως η συζήτηση θα απαιτούσε καινούρια επικεφαλίδα).
Είχα σκοπό να γράψω και άλλα• κρίνω όμως, πως μετά από αυτή την αποκάλυψη, η οποία προέκυψε κατά τη διάρκεια της συγγραφής του άρθρου, καλά θα κάνω να περιμένω πριν επανέλθω στο θέμα• διότι το να επεκταθώ, θα ήταν σαν να θέλω να χορέψω, χωρίς καν να γνωρίζω πως ούτε να περπατήσω δεν μπορώ καλά-καλά. Η συνέχεια, λοιπόν, στο εγγύς, ελπίζω, μέλλον. Για εμένα• για εσένα• για εσάς• για όλους μας.

Βασίλης Αντωνάς
(Εφημερίδα Κηφισιά 2010)
Artwork. E. Risk

Περί Ελευθερίας, Δημοκρατίας, Αυθάδειας και Βλακείας

Με απορία παρακολουθώ τα τελευταία χρόνια την εξέλιξη της Ελληνικής, της νεοελληνικής κοινωνίας. Παρακολουθώ τους διάφορους κουκουλοφόρους να σπάνε και να καταστρέφουν τις περιουσίες μας και τις δυνάμεις καταστολής να το επιτρέπουν αυτό για ώρες ολόκληρες• παρακολουθώ τους δημόσιους καρεκλοκένταυρους ακλόνητους στη θέση τους, να πληρώνονται από εμάς και σε αντάλλαγμα να μας φέρονται σα σκουπίδια σε εφορίες, νοσοκομεία, υπουργεία και άλλους δημόσιους οργανισμούς• παρακολουθώ την αποδυνάμωση της Εθνικής κυριαρχίας στρατιωτικά και διπλωματικά και τους προκλητικούς γείτονές μας από βορρά και ανατολή να μας υπονομεύουν με τις ευλογίες της διεθνούς κοινότητας• παρακολουθώ τα δύο κόμματα εξουσίας να μπαινοβγαίνουν στο Μαξίμου με την ψήφο μας και εμείς να αναρωτιόμαστε πως αυτό είναι μετά από 30 χρόνια ασυδοσίας ακόμα δυνατόν.
Παρακολουθώ Ελληνικές σημαίες να καίγονται, άτυχους μα ασήμαντους νεαρούς να ηρωποιούνται, πανό στην Ακρόπολη να προβάλλονται στα διεθνή ΜΜΕ, ατιμώρητα σκάνδαλα και κλοπές, καταδίκη σε θάνατο με πυρπόληση επειδή κάποιοι διάλεξαν να εργαστούν, την εξιδανίκευση της τεμπελιάς και την αναβάθμιση του συνδικαλισμού και της αποχής από την εργασία σε τρόπο ζωής, χλευασμό ειρωνική διάθεση για τις δυνάμεις που διατηρούν εσωτερικά και εξωτερικά την ασφάλειά μας, όπως ο στρατός και η αστυνομία, υποτίμηση, καταδίωξη, οποιασδήποτε παραδοσιακής αξίας, όπως η οικογένεια και κρυφή ντροπή, φίμωτρο και δημόσιο δικαστήριο για όποιον τολμά να αγαπά και να πονά για την πατρίδα.
Με άλλα λόγια, οι κυρίαρχοι του παιχνιδιού, οι “in”, οι “cool”, οι “υπεράνω”, είναι πλέον οι νεοφιλελεύθεροι νεοέλληνες, μηδενιστές, άθεοι, αναρχικοί, άνευ ιδεολογίας, χωρίς εθνική συνείδηση, υποκινούμενοι από ατομικισμό, με γνώμονα το βόλεμα, την ανούσια διαμαρτυρία, το τέλος του Ελληνισμού και κρυμμένοι πίσω από ένα σκοτεινό πέπλο που κοροϊδεύοντας ο ένας τον άλλον, βολικά μέχρι τώρα ονομάζαμε δημοκρατία και ελευθερία.
Τώρα βέβαια για πια δημοκρατία μιλάμε όταν πριν μερικές μέρες στελέχη κομμάτων που τόλμησαν να διαφωνήσουν με τη κομματική γραμμή διεγράφησαν, όταν φοβόμαστε πλέον να κυκλοφορήσουμε στο κέντρο της πόλης μας και όταν αναγκαζόμαστε τώρα να αποπληρώσουμε τα χρέη που άλλοι καταχράστηκαν, εν μέσω παγκόσμιας κατακραυγής, όταν ντρεπόμαστε να πούμε πως αγαπάμε τη χώρα μας όχι μόνο εκτός αλλά και εντός των τειχών, αυτό είναι μια άλλη ιστορία.
Δε θα γράψω άλλο…νιώθω πως θα υποτιμήσω τη νοημοσύνη μας με έναν αποφθεγματικό καταληκτικό επίλογο. Ο καθένας ας πράξει κατά πως νομίζει πια και κατά πως προστάζει η συνείδηση του.

Βασίλης Αντωνάς
Εφημερίδα Κηφισιά, 2010

(Πίνακας)
Young Greek Defending his Wounded Father
(1827)
This oil painting by Ary Scheffer presents, upon the stage of history, a Greek youth who acquires a sense of duty and becomes a man in the hour of battle, as his wounded father dies. In this composition, the artist alludes to Greece’s ancient past, which the fighting Greeks are defending.

Περί Αναμονής (ΙΙ)

Πριν μερικές εβδομάδες, παρέθεσα μία τοποθέτηση του Νίτσε περί αναμονής. Ο φιλόσοφος καταπιανόταν με τον συνηθισμένο απόλυτο, στομφώδες και οδυνηρά εύστοχο τρόπο του με τους παράγοντες που καθορίζουν το αν θα περιμένουμε, το αν αξίζει να περιμένουμε για κάτι ή για κάποιον. Το κείμενο το παρέθεσα χωρίς σχολιασμό ή εισαγωγή, δεδομένου του ότι το μήνυμα ήταν, κατά τη γνώμη μου σαφές: Το «ανθρώπινο» μας (αγαπημένο θέμα του Νίτσε), δεν αντέχει να περιμένει όταν επικρατούν το πάθος, (τα πάθη;) όπως στην περίπτωση των ερωτευμένων ή της πληγωμένης περηφάνιας, όπως στη περίπτωση δύο αντιπάλων που έχουν προσβάλει ο ένας τη τιμή του άλλου και πρέπει να αναμετρηθούν. Στη δεύτερη περίπτωση μάλιστα ο φιλόσοφος έγραφε πως ο θάνατος είναι προτιμότερος από το να ζει κάποιος με πληγωμένο εγωισμό.
Επειδή όμως ο ίδιος ο Νίτσε, στο ίδιο σύγγραμμα (Ανθρώπινο, Υπερβολικά Ανθρώπινο), γράφει και το περίφημο «it is the consensus sapientium that any consensus gentium is foolishness» (σε ελεύθερη μετάφραση ο Νίτσε προσκαλεί όσους είναι σοφοί να αμφισβητούν τα πάντα και κυρίως τα συμπεράσματα, κατά πάσα πιθανότητα αναφερόμενος σε ένα ακόμη αγαπημένο του θέμα, το Θεό και την ύπαρξή του ή τη Θρησκεία, επιφυλάσσομαι να τοποθετηθώ ακλουθώντας τη συμβουλή του), θα τολμήσω και εγώ να παραθέσω αντίλογο, όχι φυσικά στηριζόμενος στα δικά μου μικροσκοπικά πόδια αλλά ασφαλώς κρυμμένος πίσω από έναν άλλο γίγαντα της διανόησης.
Απολαύστε…
«Θυμήθηκα είχα ξεκολλήσει κάποτε από τον κορμό μια ελιάς μια χρυσαλλίδα και την είχα απιθώσει στην απαλάμη μου• μέσα από το διάφανο τσόφλι της διέκρινα ένα πράμα ζωντανό να σαλεύει, η μυστική κατεργασία θα βρίσκουνταν πια στο τέρμα και η μελλούμενη, σκλαβωμένη ακόμα πεταλούδα περίμενε σιγοτρεμάμενη να ‘ρθει η άγια ώρα να προβάλλει στον ήλιο. Δε βιάζουνταν, είχε εμπιστοσύνη στο φως, στο χλιαρό αέρα, στον αιώνιο νόμο του Θεού και περίμενε.
Με εγώ βιάζουμουν • ήθελα μια ώρα αρχύτερα να δω να ξεπουλιάζει μπροστά μου το θάμα, πως τινάζεται από το μνήμα της και από το σάβανό της η σάρκα και γίνεται ψυχή. Έσκυψα κι άρχισα να φυσώ πάνω της τη ζεστή ανάσα μου• και να σε λίγο, μια σκισμάδα χαράχτηκε στη ράχη της χρυσαλλίδας, σιγά σιγά σκίστηκε από πάνω έως κάτω αλάκερο το σάβανο και φάνηκε σφιχτομανταλωμένη ακόμη με στρουφηγμένα τα φτερά, με τα πόδια κολλημένα στη κοιλιά καταπράσινη η αμέστωτη πεταλούδα. Σπαρτάριζε αλαφριά και ολοένα ζωντάνευε κάτω από την επίμονη ζεστή μου ανάσα• το ένα φτερό ξεκόρμισε, χλωρό σα μπουμπουκισμένο φύλλο λεύκας, κι άρχισε να σπαρταράει και ν’ αγωνίζεται να ξετυλιχτεί ως πέρα αλάκερο, μα του κάκου• έμεινε μισάνοιχτο και ζαρωμένο. Σε λίγο κουνήθηκε και το άλλο φτερό, μόχτησε κι αυτό να τεντωθεί, δεν μπόρεσε και στάθηκε μισοξετυλιγμένο κι έτρεμε• κι εγώ με την αναίδεια του ανθρώπου σκυμμένος, φυσούσα απάνω τους το ζεστό αχνό μου, μα τα μισερωμένα φτερά είχαν τώρα ακινητήσει κι είχαν γύρει μαραμένα.

Νίκος Καζαντζάκης

(Εφημερίδα Κηφισιά 2010)

Άδειες νίκες

Μία από τις πιο περιοριστικές και βλαβερές συνήθειες στο ρεπερτόριο των ανθρωπίνων συμπεριφορών, είναι η ανάγκη να έχουμε δίκιο. Είτε πρόκειται για τις επαγγελματικές μας επιλογές, τις πολιτικές μας πεποιθήσεις και κυρίως τις προσωπικές μας σχέσεις, πολλές φορές αγνοούμε παντελώς το ποια έκβαση θα ωφελούσε τους εμπλεκόμενους σε μία διένεξη και επικεντρωνόμαστε στο να αποδείξουμε στον άλλον, πως έχει άδικο.
Ένα από τα τραγικότερα και συνάμα αστειότερα σημεία, όπου μπορούμε να παρατηρήσουμε αυτή την ανθρώπινη συμπεριφορά, είναι οι δρόμοι. Σίγουρα όλοι μας θα έχουμε δει πολλές φορές οδηγούς να τσακώνονται για το παραλίγο ατύχημα που έλαβε χώρα μεταξύ τους. Συνήθως ο διαπληκτισμός διαδραματίζεται κάτω από συνθήκες που εγκυμονούν περισσότερους και σοβαρότερους κινδύνους από αυτούς που μόλις αισίως απέφυγαν (δηλαδή είτε οδηγώντας ο ένας πλάι στον άλλον επικίνδυνα, είτε σταματώντας σε επικίνδυνα σημεία για να τσακωθούν, είτε ακόμη χειροδικώντας ο ένας πάνω στον άλλον). Υπάρχουν δύο πράγματα τα οποία είναι απολύτως βέβαια σε αυτές τις περιπτώσεις: Κανείς από τους εμπλεκόμενους δε θα ωφεληθεί από τη διένεξη και κανείς δε θα συμμορφωθεί παραδεχόμενος το λάθος του, ακόμα και αν κείτεται ξυλοδαρμένος σε κάποιο πεζοδρόμιο.
Με αφορμή το παραπάνω παράδειγμα, ίσως αξίζει να αναλογιστούμε πόσες φορές συμβαίνει κάτι παρόμοιο με κοντινά μας πρόσωπα. Πόσες φορές η αίσθηση αδικίας ξεχειλίζει, το αίμα βράζει και ο θυμός μάς κυριεύει και έτσι ξεκινά το γαϊτανάκι του καβγά, το οποίο αποτελείται από τρεις πράξεις: Τον πρόλογο (δηλαδή το χρόνο που μοναχικά ο καθένας παλεύει με τον πληγωμένο εγωισμό του), το κυρίως θέμα (δηλαδή ο καβγάς) και τον επίλογο, ο οποίος μπορεί να κρατήσει και περισσότερα από τα προκαταρκτικά (δηλαδή το διάστημα που ο ένας κρατάει μούτρα στον άλλο).
Αν και πολλές φορές οι καβγάδες καθαρίζουν την ατμόσφαιρα και εκτονώνουν τις σχέσεις, αξίζει να παρατηρήσουμε ορισμένες παραμέτρους. Η πρώτη από αυτές είναι η συχνότητα. Η δεύτερη είναι η ένταση. Η τρίτη είναι ο χρόνος που χρειάζεται για να επανέλθει η σχέση στα φυσιολογικά της πλαίσια. Τέλος, χρήσιμο θα είναι να εντοπίσουμε τους ρόλους που αναλαμβάνει ο καθένας. Δηλαδή αν κάποιος είναι πάντα το θύμα και κάποιος πάντα ο θύτης, τότε αυτό έχει να μας πει κάτι για το πόσο εξυπηρετείται ο καθένας από αυτούς τους ρόλους.
Με τα παραπάνω στο μυαλό, ας προσπαθήσουμε λοιπόν όλοι να αποφύγουμε τις άδειες νίκες και ας κοιτάξουμε σε βάθος τα κίνητρα και τα αίτια που οδηγούν μία ουσιαστικά βλαβερή συμπεριφορά. Το πρόβλημα μπορεί να έγκειται στη σχέση, στις περιστάσεις ή ακόμα και στον άλλο άνθρωπο. Κυρίως όμως, πρέπει να αναζητήσουμε το μερίδιο ευθύνης που αναλογεί σε εμάς.

Βασίλης Αντωνάς
Εφημερίδα Κηφισιά 2010

The Ability to Wait

Being able to wait is so hard that the greatest poets did not disdain to make the inability to wait the theme of their poetry. Thus Shakespeare in his Othello, Sophocles in his Ajax,21 who, as the oracle suggests, might not have thought his suicide necessary, if only he had been able to let his feeling cool for one day more. He probably would have outfoxed the terrible promptings of his wounded vanity and said to himself: "Who, in my situation, has never once taken a sheep for a warrior? Is that so monstrous? On the contrary, it is something universally human." Ajax might have consoled himself thus.

Passion will not wait.

The tragedy in the lives of great men often lies not in their conflict with the times and the baseness of their fellow men, but rather in their inability to postpone their work for a year or two. They cannot wait.

In every duel, the advising friends have to determine whether the parties involved might be able to wait a while longer. If they cannot, then a duel is reasonable, since each of the parties says to himself: "Either I continue to live, and the other must die at once, or vice versa." In that case, to wait would be to continue suffering the horrible torture of offended honor in the presence of the offender.

And this can be more suffering than life is worth.

Friedrich Nietzsche-Human, All too Human

Φόβος και Αναγέννηση

Διανύουμε μία περίοδο δύσκολη και ύπουλη, σχεδόν σκοτεινή. Στην ατμόσφαιρα υπάρχει διάχυτο ένα μούδιασμα και μία αίσθηση φόβου και ακινησίας. Δεν είναι μόνο τα όσα συμβαίνουν, τα οποία έχουν να κάνουν κυρίως με οικονομικές παραμέτρους• είναι και όσα φοβόμαστε πως μπορεί να συμβούν: κοινωνική αναταραχή, επιδρομή στη περιουσία μας από το κράτος και στα υπάρχοντα μας από απελπισμένους κακοποιούς, μειωμένες ή ανύπαρκτες συντάξεις. Η αβεβαιότητα (σε αυτή την περίπτωση ή αβεβαιότητα του αν το μέλλον θα είναι άσχημο ή πολύ άσχημο) γεννά πάντα φόβους. Η πιθανότητα του να μην μπορούμε να ορίζουμε τα πράγματα, να είναι αυτά μεγαλύτερα και ισχυρότερα από εμάς και να μας οδηγούν παρά τη θέλησή μας, είναι περισσότερο επώδυνη από όσο μπορούμε να αντέξουμε.
Αυτή η περίοδος, θα μπορούσε να σηματοδοτήσει μια συλλογική «Αναγέννηση», μία στροφή δηλαδή από το υλικό στο πνευματικό. Χωρίς σε καμία περίπτωση να υποστηρίζω πως το ένα θα πρέπει να αναιρέσει το άλλο, δεν υπάρχει αμφιβολία πως επί του παρόντος επικρατεί μία ανισορροπία προς όφελος του υλικού. Αυτό, άλλωστε, είναι και αυταπόδειχτο από τους φόβους που κυριαρχούν…δεν έχω ακούσει κανένα να φοβάται πως θα του κλέψουν την ψυχή, πως θα του στερήσουν τα πνευματικά του δικαιώματα ή πως θα του περιορίσουν την ελευθερία, το προνόμιο του να αγαπά και να αγαπιέται και την έκφρασή της σκέψης του (ενώ αυτά μπορεί ήδη να συμβαίνουν εδώ και πολύ καιρό και μάλιστα σε μεγάλο βαθμό σε επίπεδο αυτοχειρίας).
Ως εκ τούτου, αυτή η περίοδος πιστεύω πως είναι ιδανική για την ατομική διεκδίκηση της ψυχής μας (ή οποία αποτελεί σχεδόν πάντα σημείο εκκίνησης για κάθε συλλογική Αναγέννηση). Οι τρόποι για να το κάνουμε αυτό, είναι πολλοί, άμεσα διαθέσιμοι και υποτιμημένοι: Μία φιλολογική αναδρομή σε μεγάλους Έλληνες και ξένους συγγραφείς και ποιητές, ένα καινούργιο χόμπυ του οποίου την έναρξη πάντα αναβάλλαμε, μία καθιερωμένη βόλτα στη φύση, μία ψυχοθεραπεία για να καταλάβουμε τον εαυτό μας και τις προτεραιότητές μας…μέχρι και με το Θεό (ή με το Θείο) προλαβαίνουμε να ασχοληθούμε ή ακόμα και με τους κοντινούς μας ανθρώπους…και αν τότε σας μείνει λίγος χρόνος, ίσως και να προλάβετε να απελπιστείτε για όλα όσα μπορεί να γίνουν• γνωρίζοντας όμως πως θα έχετε ουσιαστικά συνδράμει σε ένα μέλλον με περισσότερη ελπίδα και λιγότερο φόβο• ένα μέλλον που θα το ορίζουμε εμείς εκ των έσω.

Βασίλης Αντωνάς
Εφημερίδα Κηφισιά 2010

Απόδραση από τη Ψυχή

Πολλοί από εμάς, ελπίζουμε πως με το να αλλάξουμε τις εξωτερικές μας συνθήκες και περιστάσεις θα λύσουμε τα προβλήματά μας και θα αντιμετωπίσουμε αποτελεσματικά τις προκλήσεις της ζωής μας –ή ακόμα και πως αυτές οι προκλήσεις θα πάψουν να υπάρχουν-. Από τις πιο απλές αλλαγές όπως μία ανανέωση στη γκαρνταρόμπα μας ή ένα καινούργιο αυτοκίνητο μέχρι τις πιο απαιτητικές όπως η αλλαγή του συντρόφου μας ή και της χώρας διαμονής μας.
Και ενώ όλα αυτά μπορούν να δημιουργήσουν συνθήκες για ανακούφιση, ευεξία ή ακόμα και βελτίωση του ψυχισμού μας, παραμένουν εξωτερικές συνθήκες. Αυτό το οποίο ουσιαστικά δεν αλλάζει και τόσο είναι ο πυρήνας της ψυχής μας, είτε βρίσκεται σε γραφικό και όμορφο χωριουδάκι κυκλαδίτικου νησιού, είτε παλεύει στη καρδιά μιας μεγαλούπολης. Τι ίδιο ισχύει και όταν προσπαθούμε να αλλάξουμε τη ζωή μας αλλάζοντας σύντροφο. Αρκεί να σημειωθεί πως εάν εμείς δεν αλλάξουμε, δε μετακινηθούμε, η καινούργια μας επιλογή θα επιβληθεί από τα υπάρχοντα κριτήρια και κατά πάσα πιθανότητα, θα μοιάζει κατά κάποιο τρόπο με τις προηγούμενες (ή θα την οδηγήσουμε εμείς στο να μοιάζει, για να ικανοποιήσουμε την ανάγκη μας για οικειότητα, ασχέτως του αν μας ωφελεί αυτό ή όχι).
Ουσιαστικά, αυτό το οποίο πολλές φορές μας διαφεύγει, είναι το πώς το περιβάλλον μας, συμπεριλαμβανομένου και της επιλογής μας να τοποθετηθούμε ή να παραμείνουμε σε αυτό, είναι είδωλο του ποιοι είμαστε, όχι μόνο όσον αφορά στο πώς το φίλτρο της ψυχής μας στρεβλώνει τις εικόνες αλλά και όσον αφορά στο πώς το επηρεάζουμε προσπαθώντας να το ελέγξουμε.
Με λίγα λόγια, από τον εαυτό μας να ξεφύγουμε δε μπορούμε. Και ενώ θα μπορούσα δεκάδες εξηγήσεις και ψυχολογικές δυναμικές να παραθέσω επί τούτου, προς το παρών αφήνομε στη πέννα του Καβάφη, που για όλα αυτά γενναιόδωρα χαρίζει πάντα τον εύστοχο λόγο του.

Βασίλης Αντωνάς


Η Πόλις

Είπες• «Θα πάγω σ' άλλη γή, θα πάγω σ' άλλη θάλασσα,
Μια πόλις άλλη θα βρεθεί καλλίτερη από αυτή.
Κάθε προσπάθεια μου μια καταδίκη είναι γραφτή•
κ' είν' η καρδιά μου -- σαν νεκρός -- θαμένη.
Ο νους μου ως πότε μες στον μαρασμό αυτόν θα μένει.
Οπου το μάτι μου γυρίσω, όπου κι αν δω
ερείπια μαύρα της ζωής μου βλέπω εδώ,
που τόσα χρόνια πέρασα και ρήμαξα και χάλασα».

Καινούριους τόπους δεν θα βρεις, δεν θάβρεις άλλες θάλασσες.
Η πόλις θα σε ακολουθεί. Στους δρόμους θα γυρνάς
τους ίδιους. Και στες γειτονιές τες ίδιες θα γερνάς•
και μες στα ίδια σπίτια αυτά θ' ασπρίζεις.
Πάντα στην πόλι αυτή θα φθάνεις. Για τα αλλού -- μη ελπίζεις --
δεν έχει πλοίο για σε, δεν έχει οδό.
Ετσι που τη ζωή σου ρήμαξες εδώ
στην κώχη τούτη την μικρή, σ' όλην την γή την χάλασες.

Κωνσταντίνος Π. Καβάφης (1910)

Εφημερίδα Κηφισιά, 2010

Φάτα Μοργκάνα*

Για μια μεσοδευτεριάτικη ανατριχίλα σε κάθε λέξη…ένα ταξίδι με τη φωνή και τη μουσική της Κωχ και τις ανεξίτηλες εικόνες του Καββαδία…και μια πρώτη στροφή που κάποιοι από εμάς θα χρειαζόντουσαν χίλιες ζωές για να συλλάβουν και που αγκαλιάζει Θεό, γυναίκα και θάλασσα με μια ανάσα.

http://www.youtube.com/watch?v=g9iiK7q2RC4&feature=related

Από το ποίημα παραθέτω μόνο τις τρεις πρώτες στροφές που μελοποιήθηκαν…γυρέψτε το υπόλοιπο στο Τραβέρσο (1975)

Θα μεταλάβω με νερό θαλασσινό
στάλα τη στάλα συναγμένο απ' το κορμί σου
σε τάσι αρχαίο, μπακιρένιο αλγερινό,
που κοινωνούσαν πειρατές πριν πολεμήσουν.

Πανί δερμάτινο, αλειμμένο με κερί,
οσμή από κέδρο, από λιβάνι, από βερνίκι,
όπως μυρίζει αμπάρι σε παλιό σκαρί
χτισμένο τότε στον Ευφράτη στη Φοινίκη.

Σκουριά πυρόχρωμη στις μίνες του Σινά.
Οι κάβες της Γερακινής και το Στρατόνι.
Το επίχρισμα. Η άγια σκουριά που μας γεννά,
Μας τρέφει, τρέφεται από μας, και μας σκοτώνει.

Πούθ' έρχεσαι; Απ' τη Βαβυλώνα.
Πού πας; Στο μάτι του κυκλώνα.
Ποιαν αγαπάς; Κάποια τσιγγάνα.
Πώς τη λένε; Φάτα Μοργκάνα.

*Μαρίζα Κωχ σε στίχους Νίκου Καββαδία

Περί Αξιοπρέπειας

Για Έλληνες που έχουν "παραδώσει":

Ο νεαρός Καζαντζάκης τρέχει να ανταμώσει το πατέρα του, μια βραδιά που κατακλυσμική βροχή καταστρέφει την απλωμένη σταφίδα –«μόχτος της χρονιά»- του χωριού στη Κρήτη:

Άλλοι βλαστημούσαν, άλλοι φώναζαν τη Παναγιά να τους λυπηθεί, να βάλει το χέρι της και στο τέλος θρήνος ξέσπασε πίσω από τις ελιές στο κάθε αμπέλι.
…
…βιαζόμουν να δω τι θα’ κανε ο πατέρας μου• θα’ κλαιγε, θα βλαστημούσε, θα φώναζε; Περνώντας από τον οψιγιά είδα πως όλη η σταφίδα είχε φύγει.
Τον είδα να στέκεται στο κατώφλι ακίνητος και δάγκανε τα μουστάκια του. Πίσω του όρθια η μάνα μου έκλαιγε.
-Πατέρα, φώναξα, πάει η σταφίδα μας!
-Εμείς δε πάμε μου αποκρίθηκε• σώπα!
Ποτέ δε ξέχασα τη στιγμή ετούτη• θαρρώ μου στάθηκε στις δύσκολες στιγμές της ζωής μου μεγάλο μάθημα• αναθυμόμουν τον πατέρα μου ήσυχο, ασάλευτο να στέκεται στο κατώφλι, μήτε βλαστημούσε μήτε παρακαλούσε, μήτε έκλαιγε• ασάλευτος κοίταζε τον όλεθρο, κι έσωζε, μόνος αυτός, ανάμεσα σε όλους τους γειτόνους, την αξιοπρέπεια του ανθρώπου.

Νίκος Καζαντζάκης-Αναφορά στο Γκρέκο

mercurius: χθες του αύριο*

Για τη χούφτα των ανθρώπων που ρώτησαν που πήγαν τα ποιήματα που ανέβασα το Φεβρουάριο και το Μάρτιο του 2010: Αποτελούν τώρα ποιητική συλλογή σε ένα και μοναδικό αντίτυπο, το οποίο βρίσκεται πλέον με τον ιδιοκτήτη του.
Στο προσεχές μέλλον, ως επί το πλείστον, θα κλέψω από τη σοφία των Καζαντζάκη (Βίος και Πολιτεία του Αλέξη Ζορμπά και Αναφορά στο Γκρέκο), Νίτσε (Τάδε έφη Ζαρατούστρας και Ανθρώπινο, Υπερβολικά Ανθρώπινο), διαφόρων και διαφορετικών Ελλήνων ποιητών όπως Καβάφης, Καββαδίας και Παπαδόπουλος. Τέλος, κάποιες φορές μπορεί να δημοσιεύσω συνδέσμους για δημιουργίες Ελλήνων συνθετών όπως Θεοδωράκης, Ξαρχάκος, Χατζιδάκης, Λοΐζος αλλά και Τσιτσάνης, Καλδάρας, Πάνου κλπ

B.A.


*mercurius: yesterday's tomorrow.
For the handful of you who enquired about the poems I uploaded in February and March 2010: They now comprise a poetry collection and their owner has the one and only available copy.
For the foreseeable future I will mostly plagiarise wisdom from Kazantzakis (Zorba the Greek and Report to Greco), Nietzsche (Thus Spoke Zarathustra and Human All, too Human) as well as a diverse selection of Greek poets such as Cavafy, Kavadias and Papadopoulos. Finally I may at times post links to creations of Greek composers such as Theodorakis, Xarhakos, Hatzidakis, Loizos and even Tsitsanis, Kaldaras, Panou etc

V.A.

Περί Θράσους, Δειλίας και Ανωνυμίας στο Διαδίκτυο

Στην εποχή μας η ανάληψη πρωτοβουλίας, ευθύνης, ρίσκου και αρμοδιότητας –των ουσιαστικών δηλαδή χαρακτηριστικών του Ηγέτη-, έχει καταστεί ένα σπάνιο και δυσεύρετο φαινόμενο. Φυσικό είναι αυτή η πραγματικότητα της κοινωνικοπολιτικής αρένας να αντικατοπτρίζεται στο ιντερνέτ. Στο ιντερνέτ μάλιστα, κάποια δειλά (και φυσικά πληγωμένα) ανθρωπάκια έχουν και την ευκαιρία να κρυφτούν πίσω από την ανωνυμία τους. Έτσι πέρα από το ότι δε παράγουν έργο και δε συνδράμουν σε οποιαδήποτε εξέλιξη, παρά μόνο σαπίζουν μέσα στη μίζερη ζωή τους, τους δίνεται και η ευκαιρία να κρίνουν κάποιους που προσπαθούν να το κάνουν, με λιγότερη ή περισσότερη επιτυχία.
Χαρακτηριστικό δείγμα αυτής της κατηγορίας ανθρώπων, είναι οι λεγόμενοι “internet bullies” (τρομοκράτες του διαδικτύου). Τους συναντάμε σε chat rooms να προσβάλλουν ασύστολα το πιο εύκολο θύμα. Σε διαδικτυακά παιχνίδια να δημιουργούν κλίκες. Σε blogs να καταδιώκουν με τιποτένια σχόλια (τα οποία συνήθως χαρακτηρίζονται και από έλλειψη φαντασίας) και εμμονή τον εκάστοτε αρθρογράφο. Μερικές φορές δυστυχώς πετυχαίνουν το στόχο τους και το μίσος τους έχει οδηγήσει κάποιους άτυχους συνανθρώπους μας μέχρι και στην αυτοκτονία.
Κάποιοι ίσως να σκεφτούν πως αυτά τα παράσιτα δεν επιτελούν κανένα σκοπό. Αυτό όμως δεν είναι αλήθεια. Κάποιες φορές, από μία τέτοια δοκιμασία ο παραλήπτης μπορεί να βγει πιο δυνατός, όπως και σε παρόμοια σενάρια της πραγματικής ζωής. Άλλες φορές υπάρχει και η περίπτωση μέσα από τον οχετό και το βούρκο της ψυχής τους, να μάθουμε κάτι για τον εαυτό μας. Τέλος, δίνουν σε μερικούς από εμάς την ευκαιρία να γράψουμε κάτι στο blog μας, από το οποίο ίσως να ωφεληθεί κάποιος συνάνθρωπός μας• και για αυτό τους ευχαριστούμε.

B.A.

Περί Συγχώρεσης

Στο τζάμι του αυτοκινήτου μου, με περίμενε ένα ενδιαφέρον μήνυμα σήμερα το πρωί, στη μορφή δισέλιδου εκκλησιαστικού έντυπου. Παρουσίαζε το θέμα της συγχωρητικότητας, αναφερόμενο σε τοποθετήσεις του ιερού Χρυσόστομου. Παρακάμπτοντας τα κομμάτια τα οποία δεν κατανοώ απολύτως (όπως για παράδειγμα το πώς το να συγχωρούμε και να δεχόμαστε συγχώρεση είναι «ξεκάθαρη απαίτηση του Θεού»), έφτασα στο σημείο το οποίο με ενδιέφερε περισσότερο, και ως ψυχοθεραπευτή και ως οργανωτικό σύμβουλο. Το σημείο αυτό, αναφερόταν στις προϋποθέσεις και τις συνέπειες της συγχώρεσης. Παραβλέποντας τα κομμάτια περί "ατελούς φύσης, ενοχής και αμαρτίας", κατέληξα σε αποφθέγματα, τα οποία παρατιθέμενα σε μορφή καθοδηγητικής αρχής, μπορούν να αποβούν χρήσιμα για όλους μας:
«…κάποιες φορές υποκαθιστούμε τη συγχώρεση με τη περιφρόνηση και την κρυμμένη εχθρότητα. Κάποιες άλλες φορές, θέτουμε στη συγγνώμη μας όρια και προϋποθέσεις, κρατούμενα και υπολογισμούς».
Σαν ψυχοθεραπευτής, στο παραπάνω αναγνώρισα το φαινόμενο της παθητικής επιθετικότητας συνδυασμένο με την ανάγκη αυτοδίκαιης κατάληψης ηθικής υπεροπλίας. Όπως σαφέστατα υπονοεί και το κείμενο, δε πρόκειται περί συγχώρεσης αλλά περί εκδίκησης με το πλεονέκτημα του «φαίνεσθαι». Το φαινόμενο αυτό το συναντάμε συχνά σε δυαδικές σχέσεις, όπου το λάθος του ενός δίνει το δικαίωμα της παρατεταμένης ομηρίας στον έναν και την υποχρέωση της συναισθηματικής υποδούλωσης στον άλλον.
Σαφώς πιο αισιόδοξο, το επόμενο μήνυμα αναφέρει: «Η συγχωρητικότητα είναι η πληγωμένη αγάπη που δίνει πάντα ευκαιρίες για μία καινούργια αρχή».
Ομολογώ πως διατηρώ και επαγγελματικά και προσωπικά κυνική και επιφυλακτική στάση σε σχέση με τη χρησιμότητα της «συγγνώμης». Αρχικά ενίσταμαι στη ταπείνωση που πρέπει να υποστεί ο ένοχος. Ταυτόχρονα όμως, αδυνατώ ως επί το πλείστον να αντιληφθώ τι θα αλλάξει από το λάθος ή από το κακό που έχει γίνει και έτσι επικεντρώνομαι περισσότερο στο αντικείμενο της βελτίωσης μέσα από τη κατανόηση του τι έχουμε κάνει λάθος. Σε επιχειρησιακό επίπεδο, αυτό βασίζεται στους πυλώνες της ανατροφοδότηση, της βελτίωσης της αποδοτικότητας και της θέσπισης κοινού στόχου και οράματος. Ο συγγραφέας όμως, εδώ μας αποκαλύπτει και μία ακόμα, σχεδόν συνταρακτική διάσταση του θέματος, που δεν είναι άλλη από την εδραίωση σχέσεων εμπιστοσύνης. Η συγχώρεση λοιπόν, για να το θέσω με πεζούς όρους που εγώ καταλαβαίνω καλύτερα, δρα και ως ανανέωση συμβολαίου.
Πλούσιo λοιπόν σε μηνύματα , παρόλο το μικρό του μεγέθους του το δισέλιδο αυτό έντυπο. Από όλα αυτά όμως, εμένα κάτι μου λείπει. Στις προϋποθέσεις και τις συνέπειες θα είχα τη ψυχαναλυτική επιθυμία (ίσως και απαίτηση) να αφιερωνόταν και λίγος χώρος για τα κίνητρα. Αυτό ελπίζω να μας δοθεί η ευκαιρία να το κάνουμε σε μελλοντικό άρθρο, ούτως ώστε να επιχειρήσουμε μία πιο εμπεριστατωμένη προσέγγιση σε ένα θέμα το οποίο τελικά είναι πολύ μεγαλύτερο από ότι φαντάζει στις μέρες μας.

Βασίλης Αντωνάς
Εφημερίδα Κηφισιά 2010

Roger the Clown

…here is a good one that an old friend shared with me over the weekend.

A man goes to the doctor…”Doctor, I am not feeling too good…I have no friends, my girlfriend left me and I can’t drag myself out of bed in the morning…I think I am depressed”!
“You are in luck” says the doctor…”…the circus is in town and every night, Roger the clown is part of their show. He is very funny and no doubt, he will cheer you up. He cheers everybody up”!
“You see doctor…that is the problem. I am Roger”.

Red Lion: Διαχρονική Αξία (Το Α κεφαλαίο)

Έχουν περάσει πάνω από 20 χρόνια, από τότε που για πρώτη φορά πέρασα το κατώφλι του Red Lion, της Αγγλικής Pub στο Παγκράτι. Θυμάμαι ακόμα την αίσθηση ζεστασιάς, ασφάλειας και οικειότητας που μου δημιουργήθηκε και την ευκολία με την οποία έπιασα κουβέντα με τον μπάρμαν και ιδιοκτήτη, τον κύριο Παντελή. Τα θυμάμαι ακόμα αυτά, γιατί παραμένουν αναλλοίωτα κάθε φορά που ξεκλέβω μία-δύο ώρες για να πιώ μια βαρελίσια μπύρα, να μασουλήσω μερικά φιστίκια και να ξεφύγω από τη πεζή και ενίοτε ψεύτικη καθημερινότητα.

Ταυτόχρονα με κυριεύει και μία αίσθηση ευγνωμοσύνης για τη τύχη που είχα να βρεθώ εκεί στα πρώτα μου εφηβικά χρόνια. Σαν εγγύηση προστασίας φαντάζει τώρα κοιτώντας πίσω στο παρελθόν από στέκια αλλιώτικα, όπου στον μπάρμαν δε μπορείς να μιλήσεις, όχι μόνο γιατί η μουσική είναι υπερβολικά δυνατή και αυτός δεν ενδιαφέρεται να σε ακούσει, αλλά και γιατί τα νοθευμένα ποτά και ενδεχομένως οι υπόλοιπες ουσίες που πρέπει να καταναλώσεις για να πάψεις να είσαι ο εαυτός σου, κάνουν την ανθρώπινη επαφή πολυτέλεια.

Στο Red Lion η ανθρώπινη επαφή είναι προϋπόθεση, και κάθε φορά που θα γυρίσεις το κεφάλι, για να πεις ένα «Καλησπέρα, πως πάει σήμερα…;», όλο και κάποιον ενδιαφέρον άνθρωπο θα συναντήσεις. Έχω φύγει από εκεί, με ποιητικές συλλογές υπογεγραμμένες από το δημιουργό, με γνώσεις γύρω από τη θαλάσσια βιολογία από ειδικό επιστήμονα…μέχρι και με μοσχάρι κοκκινιστό σε πακέτο έχω φύγει, δημιουργία ερασιτέχνη σεφ ο οποίος επέμενε να το δοκιμάσω.

Σας λέω, είναι ένα απίθανο μέρος. Από τη ξύλινη μπάρα και τους κόκκινους καναπέδες, μέχρι τα σπίρτα και τα χαρτονομίσματα από όλο τον κόσμο, τις παμπάλαιες αφίσες και τη γωνία με τα darts, κάθε πόρος αυτού του μέρους αναβλύζει ατμόσφαιρα και ιστορία.

Εάν είστε γονέας και ανησυχείτε για τα στέκια που συχνάζει το παιδί σας, κεράστε το μια μπύρα στο Red Lion. Αν όχι και οι δύο, τότε τουλάχιστον ο ένας από εσάς, θα γίνει σίγουρα μόνιμος θαμώνας.

Βασίλης Αντωνάς

* Στη φωτογραφία διακρίνονται δεξιά ο Παντελής, αριστερά ο γιός του και στη μέση ευτυχισμένος πελάτης

Ανθρώπινες Σχέσεις: Ότι Λάμπει δεν Είναι Χρυσός*

Το άρθρο παραχωρήθηκε από την Ηρώ Φραγκάκη και βασίζεται σε εκτεταμένη έρευνά της.*

Στις αρχές του 21ου αιώνα ο σύγχρονος άνθρωπος καλείται να αντιμετωπίσει μια πληθώρα αγχογόνων καταστάσεων ζώντας μέσα στο ατελείωτο κυνηγητό της «υλικής ευτυχίας», η δίνη του οποίου παρασέρνει τον ίδιο μας τον εαυτό αλλά και τις σχέσεις μας. Παρόλα αυτά, βασική προτεραιότητα για κάθε άνθρωπο παραμένει η σχέση του με τους άλλους, αφού κατά βάθος όλοι χρειαζόμαστε ένα ανθρώπινο άγγιγμα για να είμαστε ευτυχισμένοι. Αντιμέτωπος , λοιπόν, ο εαυτός μας με το σύγχρονο τρόπο ζωής παλεύει να αντεπεξέλθει με τις δικές του άμυνες και τα δικά του όπλα για να καταφέρει για να βρει την ευτυχία του, με αποτέλεσμα ο καθένας από εμάς να διαθέτει ένα δικό του μηχανισμό που καθορίζει σημαντικά και την προσωπικότητά μας.

Έτσι, δημιουργούνται διάφοροι τύποι προσωπικότητας που συνδέονται περίτεχνα στο κουβάρι των ανθρώπινων σχέσεων (και στην ακραία τους μορφή αποτελούν ένα είδος διαταραχής) ανάμεσα στους οποίους είναι και ο ναρκισσιστής και ο οριακός, που αποτελούν χαρακτηριστικό παράδειγμα, καθώς δημιουργείται συχνά μια σχέση ανάμεσά τους.

Ο ναρκισσιστής είναι ένας άνθρωπος που αποπνέει έναν αέρα δύναμης και επιτυχίας έχοντας την αίσθηση του μεγαλείου και της σπουδαιότητας και αναζητά έναν άνθρωπο που να του δείχνει συνεχώς το θαυμασμό και την αποδοχή του και έτσι να λειτουργεί σαν καθρέφτης του εαυτού του (James & Masterson, 1988). Δεν ενδιαφέρεται για τα συναισθήματα των άλλων και συχνά τους αντιμετωπίζει με αδιαφορία και υποτίμηση. Σύμφωνα με την ψυχαναλυτική θεωρία του Freud, ο ναρκισσιστής διαθέτει μια επιφανειακή αυτοπεποίθηση, κάτω από την οποία, όμως, κρύβεται ένα τραυματισμένο εγώ γεμάτο από συναισθήματα έντονου εσωτερικού θυμού και ανασφάλειας. Παράλληλα, ο οριακός είναι ο άνθρωπος που διακατέχεται από έντονη ανασφάλεια, συναισθηματική αστάθεια και έναν ακατανίκητο φόβο εγκατάλειψης. Σύμφωνα με τη Melanie Klein, ο οριακός αμφιταλαντεύεται συχνά ανάμεσα σε συναισθήματα εξιδανίκευσης και υποτίμησης του συντρόφου του λόγω της δικής του εσωτερικής ανασφάλειας και προβάλλει στον άλλον αυτά που στην πραγματικότητα πιστεύει ο ίδιος για τον εαυτό του. Ο οριακός έχει ανάγκη δίπλα του έναν άνθρωπο για να στηριχθεί επάνω του, να αποποιηθεί των ευθυνών του και να νιώσει στοργή και ασφάλεια, προσπαθώντας έτσι να καλύψει τα συναισθήματα κατωτερότητας και το εσωτερικό άγχος που νιώθει.

Αυτοί, λοιπόν, οι δύο τύποι προσωπικότητας συχνά συνάπτουν σχέση μεταξύ τους γιατί βρίσκουν ο ένας στον άλλο το κατάλληλο έδαφος για να καλύψουν τις εσωτερικές του ανάγκες και να διατηρήσουν την παθολογία τους. Πρόκειται για δύο τύπους προσωπικότητας που αλληλοσυμπληρώνονται, γιατί κατά βάθος βιώνουν παρόμοια συναισθήματα μειονεξίας που εκφράζονται με διαφορετικό τρόπο. Ο οριακός , δηλαδή, κρέμεται πάνω από το ναρκισσιστή για να νιώσει ασφάλεια και ο ναρκισσιστής βρίσκει στο πρόσωπο του οριακού το θαυμασμό και την επιβεβαίωση που χρειάζεται. Για να στηρίξουμε αυτή την άποψή μας για την έλξη αυτών των ατόμων, πραγματοποιήσαμε μια μικρή έρευνα που μελετά τόσο τα ναρκισσιστικά και τα οριακά χαρακτηριστικά όσο και το μοντέλο της σχέσης διαφόρων ζευγαριών της ελληνικής πραγματικότητας, με στόχο να ανακαλύψουμε αν όντως συναντάται συχνά το μοντέλο σχέσης ναρκισσιστής-οριακός. Το δείγμα μας είναι συμπτωματικό και αποτελείται από ζευγάρια ηλικίας 18-35 ετών που έχουν σχέση πάνω από ένα χρόνο και είναι είτε φοιτητές είτε εργαζόμενοι. Η έρευνά μας χρησιμοποιεί ένα ερωτηματολόγιο που αποτελείται από 10 ερωτήσεις κλειστού τύπου που διαχωρίζουν τα χαρακτηριστικά του οριακού και του ναρκισσιστή και μελετούν το μοντέλο της σχέσης τους και από τις απαντήσεις προκύπτουν πέντε τύποι προσωπικότητας: ο οριακός, ο ναρκισσιστής, αυτός που τείνει προς το ναρκισσισμό, αυτός που έχει μια τάση προς τα οριακά χαρακτηριστικά και αυτός που ισορροπεί ανάμεσα στις δύο κατηγορίες.

Τα αποτελέσματά μας ήταν τα εξής:

· Το 40% των ατόμων παρουσιάζει ναρκισσιστικά χαρακτηριστικά.
· Το 15% παρουσιάζει μια τάση προς το ναρκισσισμό.
· Το 20% των ατόμων ισορροπεί ανάμεσα στις δύο κατηγορίες.
· Το 25% παρουσιάζει μια τάση προς τα οριακά χαρακτηριστικά.
· Δεν εμφανίζονται άτομα που να χαρακτηρίζονται απόλυτα από τα οριακά χαρακτηριστικά.

Όσον αφορά στο μοντέλο σχέσης των ζευγαριών προκύπτει ότι:

· Το 40% των σχέσεων έχουν το μοντέλο ναρκισσιστής- τείνει προς οριακός.
· Το 10% έχουν το μοντέλο τάση προς ναρκισσιστή-τάση προς οριακό.
· Το 10% έχουν το μοντέλο ναρκισσιστής-ισορροπημένος.
· Το 10% έχουν το μοντέλο ισορροπημένος-τείνει προς ναρκισσιστής.
· Το 10% έχουν το μοντέλο ισορροπημένος-ισορροπημένος.
· Το 10% έχουν το μοντέλο ναρκισσιστής-ναρκισσιστής.
· Το 10% έχουν το μοντέλο ναρκισσιστής-τείνει προς ναρκισσιστής.
· Δεν εμφανίζεται κανένα ζευγάρι με το μοντέλο οριακός-οριακός.

Αρχικά, θα ήθελα να τονίσω ότι το 40% του δείγματος παρουσιάζει ναρκισσιστικά χαρακτηριστικά, ενώ μόνο το 25% παρουσιάζει μια τάση προς τα οριακά χαρακτηριστικά, στοιχείο που μας οδηγεί στη σκέψη ότι είναι πιο εύκολο να εκφράσει κάποιος ναρκισσιστικά χαρακτηριστικά παρά οριακά και κατ’ επέκταση να υιοθετήσει μηχανισμούς άμυνας ναρκισσιστικής φύσεως. Λαμβάνοντας υπόψη ότι το δείγμα μας αποτελείται από άτομα ηλικίας 18-35, συμπεραίνουμε ότι αυτή η έντονη ναρκισσιστική τάση μπορεί να σχετίζεται και με τις απαιτήσεις της σύγχρονης κοινωνίας που προωθεί το μοντέλο του ναρκισσιστικού προσώπου, καθώς επιβάλλει στους ανθρώπους να φαίνονται πάντα δυνατοί και άτρωτοι και δε δέχεται τις ανθρώπινες αδυναμίες. Επίσης, ένα σημαντικό ποσοστό, της τάξεως του 40%, των σχέσεων που μελετήθηκαν πληρούν τις προϋποθέσεις του μοντέλου ναρκισσιστής-οριακός και εμφανίζουν μια σταθερότητα στους ρόλους τους μέσα στη σχέση. Το στοιχείο αυτό επιβεβαιώνει την υπόθεσή μας για τη συχνή δημιουργία σχέσης ανάμεσα σε έναν οριακό και ένα ναρκισσιστή που προσπαθούν ενδόμυχα να καλύψουν τις εσωτερικές τους ανάγκες και ανασφάλειες. Τέλος, αξίζει να σημειώσουμε ότι δε συναντήσαμε το μοντέλο σχέσης οριακός-οριακός, γεγονός που μας οδηγεί στην υπόθεση ότι είναι δύσκολο να δημιουργηθεί μια σχέση ανάμεσα σε δύο οριακούς, καθώς χαρακτηρίζονται και οι δύο από συναισθήματα κατωτερότητας και ανασφάλειας και δεν μπορούν να καλύψουν τα συναισθηματικά κενά τους. Αυτή η μικρή και σίγουρα όχι καταληκτική έρευνα δίνει μια ενδεικτική εικόνα για τα μοντέλα των σχέσεων της σύγχρονης εποχής, χωρίς όμως να μπορεί να γενικεύσει τα συμπεράσματά της σε όλο τον πληθυσμό, καθώς το δείγμα της είναι μικρό ενώ το φάσμα των ανθρώπινων ιδιαιτεροτήτων τεράστιο.

Η σύμπραξη, λοιπόν, αυτών των δύο τύπων ατόμων μπορεί φαινομενικά να οδηγεί σε μια αρμονική σχέση, όμως στην πραγματικότητα εξυπηρετεί τις εσωτερικές ανασφάλειες των δύο ατόμων και διατηρεί την παθολογία τους, ενώ οι ουσιαστικές σχέσεις πρέπει να διέπονται από αληθινά συναισθήματα αγάπης και στοργής για τον άλλο.

Θα ήθελα να ευχαριστήσω τον κύριο Βασίλη Αντωνά, Διευθύνοντα Σύμβουλο της Impact, για την πολύτιμη βοήθειά του.

Ηρώ Φραγκάκη
Εφημερίδα Κηφισιά 2009

Η Ανευθυνότητα της Αυτό-Υποβάθμισης

Στο ηλεκτρονικό μου γραμματοκιβώτιο έφτασε πριν δύο μέρες μία «έρευνα» η οποία ζητούσε να ψηφίσουμε τους 100 μεγαλύτερους Έλληνες «μ_____ς» όλων των εποχών. «Θα έχει κάποιους γραφικούς», σκέφτηκα μέσα μου, μισοχαμογελώντας…Ανοίγοντάς το, προς μεγάλη μου έκπληξη διαπίστωσα πως ο κατάλογος περιλάμβανε ονόματα όπως ο Μέγας Αλέξανδρος, ο Πλάτων, ο Κωνσταντίνος Παλαιολόγος, αλλά και τις περισσότερες σύγχρονες πολιτικές φιγούρες της νεότερης Ελληνικής ιστορίας. Παρόλο που το χιούμορ δεν έλειπε, το όλο κατασκεύασμα θύμιζε πολύ ανθελληνική προπαγάνδα όπως αυτές που πολλές φορές συναντάμε σε εθνικιστικές Σκοπιανές, Τουρκικές και Βουλγάρικες ιστοσελίδες (αντίστοιχες των οποίων φυσικά υπάρχουν και από την πλευρά μας).

Εάν αυτό κατασκευάστηκε από ξένους ανθέλληνες με αντικρουόμενα συμφέροντα, τότε αυτό συνέβη στο θεωρητικά αποδεκτό πλαίσιο της πολιτικής διαμάχης, έστω και με αυτό το θρασύδειλο τρόπο. Αυτό όμως το οποίο φαντάζει απόλυτα τρομακτικό, είναι το ενδεχόμενο ότι αυτή η ιστοσελίδα να κατασκευάστηκε από Έλληνες.

Κοιτώντας πίσω τις τελευταίες δεκαετίες, νοιώθω να έχω υπάρξει στόχος μίας πλύσης εγκεφάλου που σκοπό έχει να διοχετεύσει και να εδραιώσει εσκεμμένα την κατώτερη ποιότητα που χαρακτηρίζει τον Έλληνα πολίτη και το Ελληνικό κράτος (και αποφεύγω την κατακριτέα πλέον λέξη «έθνος» για να αποτρέψω τον κίνδυνο του να στιγματιστώ «εθνικιστής) στο συλλογικό υποσυνείδητό μας. Από τα θέατρα, τις επιθεωρήσεις και το δημοσιογραφικό μας κόσμο (3 οντότητες που λίγο απέχουν η μία από την άλλη), μέχρι την καθημερινή μας ατομική ηττοπάθεια, τον «ωχαδερφισμό» και το «έλα μωρέ τώρα», έχουμε καταφέρει να πείσουμε τον εαυτό μας πως όχι μόνο δεν αξίζουμε τίποτα, αλλά και πως δεν αξίζουμε να αξίζουμε τίποτα. Η ανακούφιση αυτής της εξέλιξης φυσικά, είναι η αποποίηση οποιασδήποτε ευθύνης για την αλλαγή ή βελτίωση της κατάστασης· και στην Ελλάδα του σήμερα το να μην έχεις ευθύνη, είναι μάλλον η προτεραιότητά μας.

Από την άλλη, παρακολουθώντας όπως οι περισσότεροι, τις παραγωγές του «Hollywood» (συμπεριλαμβανομένων των Αμερικάνικων προεκλογικών εκστρατειών, του CNN, του NBC και διαφόρων άλλων θεαματικών αγωγών της Αμερικάνικης «ανωτερότητας»), αλλά και έχοντας επισκεφτεί αρκετές φορές την Αμερική, δεν μπορώ παρά να θαυμάσω το πώς μία χώρα με λίγες εκατοντάδες χρόνια ιστορίας, η οποία έχει πετσοκόψει εκατομμύρια άλλων λαών (καταφέρνοντας ταυτόχρονα να πουλήσει τις πράξεις της ως ηρωικές παρεμβάσεις για το παγκόσμιο καλό), και της οποίας η απληστία ευθύνεται ως επί το πλείστον για την οικονομική κρίση, κατοικείται από ανθρώπους που τολμούν να έχουν τη σημαία έξω από το σπίτι τους, τραγουδούν με πάθος τον εθνικό τους ύμνο και έχουν καταφέρει τα αρχικά US (η NY, LA κλπ.) να αποτελούν σύμβολά μόδας και έμπνευσης για τους υπόλοιπους από εμάς. (Μόλις χθες είδα έναν νεαρό ο οποίος φορούσε μπλουζάκι που ανέγραφε “US Arrogant” (Ηνωμένες Πολιτείες Υπεροψία) με την Αμερικάνικη σημαία σε περίοπτη θέση και μέγεθος, και ο οποίος είτε ήξερε τι φορούσε είτε όχι, το ίδιο στέλεχος αγέλης καθίσταται). Φανταστείτε να φορούσε μπλουζάκι με την Ελληνική σημαία, για παράδειγμα, με τις λέξεις Ελλάς Ακέραιη και Ενωμένη…το πιο πιθανό θα ήταν, η Ελληνική μας αστυνομία, την οποία με το νεοφιλελευθερισμό μας έχουμε καταφέρει να ευνουχίσουμε, να τον συλλάμβανε ως μέλος Εθνικιστικής οργάνωσης…ή ακόμα και αν το γλύτωνε αυτό, να τον περιθωριοποιούσαμε οι υπόλοιποι.

Συνεχίστε έτσι λοιπόν φίλοι Έλληνες, χλευάζοντας τον εαυτό σας, υποκύπτοντας στα ξένα συμφέροντα, αποδεχόμενοι τη μοίρα σας, και φορώντας μεγάλες Αμερικάνικες σημαίες στα μπλουζάκια σας…γιατί η Ελληνική, για την οποία έπεσαν και μάτωσαν άντρες και γυναίκες που ένοιωθαν πως άξιζε την υπεράσπιση και την αγάπη τους, όπως φαίνεται μας πέφτει. λίγη. Αα…και μην ξεχάσετε πριν πάτε για να παρακολουθήσετε την τελευταία περιπέτεια που δείχνει το πώς οι καλοί Αμερικάνοι έσωσαν τον πλανήτη, να ψηφίσετε και το μεγαλύτερο Έλληνα μ____α όλων των εποχών. Κάπου στη λίστα, πρέπει να είναι όλων τα όνοματά μας.

Βασίλης Αντωνάς

Εφημερίδα Κηφισιά 2009

Εκδήλωση με θέμα «Project Manager: Coach, Ηγέτης, Οραματιστής»

Την Πέμπτη 12 Μαρτίου 2009, το PMI Greece οργανώνει εκδήλωση με καλεσμένο ομιλητή τον Βασίλη Αντωνά. Η ομιλία θα λάβει χώρα μεταξύ 18:15 και 19:00

ΣΥΝΤΟΜΗ ΠΕΡΙΓΡΑΦΗ ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗΣ
Χέοπας, Αλέξανδρος, Μπρουνέλ, Στράους…Διαχείριση έργου ή Ηγεσία; Εδώ και πέντε χιλιάδες χρόνια σχεδόν, τα περισσότερα μεγάλα κατορθώματα έχουν επιτευχθεί μέσα από δυναμική επικοινωνία, αξιοποίηση ταλέντου, κινητοποίηση, στρατηγική πειθαρχεία και όραμα. Οι Ηγετικές Ικανότητες στη διαχείριση έργου ήταν πάντα προϋπόθεση. Σε μία εποχή δύσκολη, ανταγωνιστική και ευμετάβλητη όσοι παραλείψουν να τις αναπτύξουν και να τις εφαρμόσουν, θα πληρώσουνε βαρύ τίμημα. Όσοι τις αξιοποιήσουν, θα αποκτήσουν ανταγωνιστικό πλεονέκτημα.

ΧΩΡΟΣ ΕΚΔΗΛΩΣΗΣ
Η εκδήλωση και η Γ.Σ. θα πραγματοποιηθεί στο αμφιθέατρο της εταιρείας JP AVAX (Αμαρουσίου – Χαλανδρίου 16 και Δελφών) που παραχωρείται ευγενικά από την JP AVAX για τον σκοπό της εκδήλωσης.

Περισσότερες Λεπτομέρειες εδώ:

http://www.pmi-greece.org/gr/events/event-03-09.html

Παρουσίαση 14 Μαρτίου 2009-"Μνήμες, Όνειρα, Αντανακλάσεις"

Το Σάββατο 14 Μαρτίου θα φιλοξενηθώ ως ομιλητής από την Ελληνική Εταιρία Συμβουλευτικής, στο πλαίσιο της ΒΙΩΜΑΤΙΚΗΣ ΔΙΗΜΕΡΙΔΑΣ " Η ΖΩΗ ΜΑΣ ΜΕΣΑ ΑΠΟ ΤΑ ΟΝΕΙΡΑ", 14 &15 ΜΑΡΤΙΟΥ 2009, ΧΑΡΟΚΟΠΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ, ΕΛ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΥ 70, ΚΑΛΛΙΘΕΑ.

ΠΕΡΙΣΣΌΤΕΡΕΣ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΕΣ ΚΑΙ ΑΙΤΗΣΕΙΣ ΣΥΜΜΕΤΟΧΗΣ ΘΑ ΒΡΕΙΤΕ ΕΔΩ:

http://www.hac.com.gr/SemsDetails.asp?id=4&uUrl=6/3/200969317,33

«Αρχέτυπα, συλλογικό ασυνείδητο, αλχημεία, σύμβολα…ο κόσμος του Καρλ Γιουνγκ φαντάζει ονειρικός και παραμυθένιος ακόμα και στον μυημένο. Και όντος ο παράξενος αυτός άντρας, είχε ανακαλύψει τον τρόπο να συνδέει την εσωτερική με την εξωτερική πραγματικότητα. Ερμηνεύοντας και περιγράφοντας με ακρίβεια αυτό που οι υπόλοιποι από εμάς βιώνουν ως μία εμπειρία που κρατά ελάχιστα και η οποία παραμένει φευγαλέα και μυστήρια, κατόρθωσε να ξεκλειδώσει πτυχές της ανθρώπινης ψυχής που στις περισσότερες περιπτώσεις μένουν θαμμένες αρκετά βαθειά κάτω από τη συνείδηση. Και όχημα για αυτές τις περιηγήσεις, υπήρξε το όνειρο. Όπως ο ίδιος αναφέρει στις πρώτες κιόλας σελίδες του Ο Άνθρωπος και τα Σύμβολά του, «Σαν γενικός κανόνας, η ασυνείδητη διάσταση ενός γεγονότος αποκαλύπτεται μέσα από τα όνειρα, όπου παρουσιάζεται όχι ως λογική σκέψη, αλλά ως συμβολική αναπαράσταση». Με την πυξίδα αυτού του μεγάλου ερευνητή της ψυχής, θα επιχειρήσουμε να αποκρυπτογραφήσουμε και εμείς τις συμβολικές αναπαραστάσεις των ονείρων μας…

Modern Day Greek “Hoplites” Take on Shop Windows-and Lose

From its southernmost shores of Crete to its northernmost mountains in Macedonia, it would appear that Greece has surrendered unconditionally to violent chaos and disorder, since last week’s shooting of a 15-year old boy that resulted in his death. The adolescent was shot allegedly in cold blood by a member of the riot police, apparently after a verbal dispute that lasted briefly. During the last four days, thousands of people, primarily in their twenties and wearing hoods to cover their faces, have destroyed and vandalised banks, car showrooms, shops and government buildings in the midst of fire and tear gas, thrown by police forces, numbed and disabled by the public outrage against them.

The shooting took place in Exarcheia, a bohemian quarter of Athens that is frequented by anarchists and left-wing extremists and is the place of origin for most civil unrest and violence in the city. This tradition stems back to the area hosting the headquarters of resistance against the 1967-1974 military dictatorship. Residents in the area claim that the situation has escalated beyond anything they have ever witnessed before and the constant live media coverage, gives no one reason to believe otherwise. As a matter of fact, the media have literally extracted every ounce of drama they possibly could from this story, and it was not long before the unfortunate 15-year old was christened a “hero”, a development contrary to any common sense or understanding, and the state of Greece transformed to a fitting sacrificial battle field.

The question that inevitably arises is what kind of a state so desperately seeks reason to rebel and seek enraged vengeance? The answer is simple: The same state that has not seen anything remotely resembling progress, evolution or change for the past 30 years. Greece, with its rich historical past, filled with innovation, revolution and enlightenment has been held hostage by a handful of bureaucrats, businessmen and foreign interests and has been ruled by the same 2-3 families for the past 10 elections or so.

One does not need to look further than the last 100 years of history to discover that the Greek nation has always been accustomed to hosting and engaging in historical events of great significance, both exuberating and painful.

In 1912, Venizelos, led Greece to the Balkan wars, which marked the greatest ever geographical expansion for the country. In 1922, the destruction of Smyrna in the context of the conflict with the Turks saw almost half a million Greeks dead and a 3,000 year presence of Greeks in Asia Minor came to an end. In 1941, Greece entered WWII, at first defeating and humiliating the forces of invading Italy but finally yielding to the overwhelming German military supremacy. Nevertheless, some claim that Greece delayed Hitler’s plans to invade Russia, thus playing a decisive role in the outcome of the war in Europe. In 1944 the war ended and Greece was liberated for less than two months, before civil war broke out between left wing partisans and the right wing army, courtesy of the cold war between East and West. The West was victorious and the scars are felt unto today. After more than two decades of dependence on U.S. support, in 1967, a military junta gained control. In 1974, the island of Cyprus was invaded by Turkey and the junta fell. Whether it was the fall of the island or the rebellious music and students’ uprising and alleged deaths that overthrew the junta, remains a subject of dispute.

In 1981, US raised socialist leader Andreas Papandreou won the elections, promising “change” and ruled Greece for almost 15 years, with a short break from term inbetween. A series of scandals rendered his reputation controversial, however this was arguably the last time that Greeks were visibly united by one spirit and believed in a big cause. And this is exactly where the problem lies for the youngsters who came to life in the 80s and 90s. They have absolutely no memory of any major event that has inspired greatness, stimulated social change or united the nation, with the exception of…the Eurobasket gold medal in 1987 and European Football Championship in 2004. Even the dispute with neighbouring FYROM marks an embarrassment.

Therefore, with no one and nothing to fight against or for, political leaders immersed in financial scandals, utter lack of leadership and progress, shame attached to any feeling of national pride (or even the expression of it) a dangerous global financial climate both psychologically and practically, unemployment rising and a deteriorating, introverted educational system, it is no surprise that any opportunity to rebel, clash and struggle will be seized…. even against a shop’s window or a citizen’s car.

Vassilis Antonas

Ο «Πύργος» των Καθηγητάδων

Εδώ και πολλά χρόνια, παρακολουθώ σαστισμένος τον ανελέητο πόλεμο του «λόμπυ» (και όχι όλων) των Ελλήνων καθηγητάδων εναντίον των ιδιωτικών και ξένων εκπαιδευτικών ιδρυμάτων που εδρεύουν στη χώρα μας. Ταμπουρωμένοι πίσω από έναν τραμπουκισμό χωρίς υπόσταση και λογική, καταφέρνουν επί σειρά ετών να κρατούν διαδοχικές κυβερνήσεις όμηρους του πολιτικού κόστους που θα επέφερε η άρση του τόσο βλαβερού για την Ελληνική κοινωνία μονοπωλίου.

Έχοντας στο πλευρό τους όργανα επιβολής μοναρχικού καθεστώτος όπως οι κουκουλοφόροι τρομοκράτες οι οποίοι συνήθως δεν προέρχονται καν από πανεπιστημιακούς κύκλους και άλλους περισσότερο επίσημους και βγαλμένους από τον «Πύργο» του Κάφκα όπως το ΔΙΚΑΤΣΑ (ή όπως αλλιώς λέγεται αυτές τις μέρες το συγκεκριμένο αυτό ρατσιστικό και φασιστικό κράτος εν κράτει), γαυγίζουν μανιασμένα για να απομακρύνουν οποιαδήποτε απόπειρα μόρφωσης και ανάπτυξης μίας γενιάς της οποίας η αξιοθρήνητη όψη είναι κατά μεγάλο ποσοστό ευθύνη τους.

Ούτε μια φορά όμως δεν έχουν τολμήσει να παραδεχτούν πως ο μοναδικός λόγος που μάχονται ενάντια σε οποιαδήποτε προοδευτική προσπάθεια, είναι επειδή οι αναπόφευκτες συγκρίσεις θα ρίξουν ακόμα περισσότερο φως στη σαπίλα που χαρακτηρίζει το εκπαιδευτικό (και όχι μόνο) σύστημα τις χώρας μας. Το φως δυστυχώς ή ευτυχώς είναι πάντα το καλύτερο απολυμαντικό. Και αυτό φυσικά, οι κύριοι καθηγητές, εν μέσω του βολέματος και της δυσωδίας που παράγεται από τους βόθρους του κατεστημένου τους, δεν μπορούν να το επιτρέψουν. Γιατί άλλωστε να βρεθείς αντιμέτωπος με μία σύγκριση η οποία ουσιαστικά θα αποκαλύψει την παρασιτική σου φύση; Πιο καλό είναι να κρύβεσαι ανάμεσα σε απεργίες, απειλές, εκβιασμούς, καταλήψεις, εξάρσεις ρητορισμού και το δήθεν συμφέρον των μαθητών, τραγουδώντας με την χαρακτηριστική αυτοδικαίωση του μαχόμενου συνδικαλιστή «η τρομοκρατία δεν θα περάσει».

Βασίλης Αντωνάς

Εφημερίδα Κηφισιά 2008

Τα Πικρά μας Σύκα

Μου αρέσει πολύ κάποια γλυκά μεσημέρια του Σεπτέμβρη να περπατώ στους δρόμους της Κηφισιάς. Το διάλλειμα από τις συναντήσεις μου δίνει την ευκαιρία να αφήσω το γραφείο και να περιηγηθώ σε γειτονιές που δεκαετίες πριν περπατούσα πιο συχνά. Πότε η βόλτα μου με φέρνει προς το παλιό μου σχολείο στο Κεφαλάρι, πότε προς το κέντρο της Κηφισιάς και πότε προς τα Αλώνια.

Η σημερινή αναζήτηση είχε ως αποτέλεσμα να ανταμώσω έναν μικροπωλητή σύκων, ακριβώς έξω από το κοιμητήριο. Αφού περίμενα να κοπάσει η αδιάκοπη κίνηση κατάφερα να διασχίσω το δρόμο. Τα σύκα είναι από τα αγαπημένα μου φρούτα, και ήδη ρομαντικές σκέψεις όπως το ότι αυτά θα ήταν βιολογικής καλλιέργειας, δεν θα περιείχαν συντηρητικά και θα ήταν αποτέλεσμα του κόπου του ηλικιωμένου κυρίου αντί κάποιοu μεγαλοεπιχειρηματία έκαναν την αναμονή ακόμη πιο γλυκιά.

Ζύγωσα στο πλάι του παλιού αγροτικού Datsun και του ζήτησα να μου βάλει 5-6 σύκα. Στην πραγματικότητα 2-3 ήθελα, για να τα φάω στο γραφείο πριν την επόμενη συνάντηση, αλλά ντράπηκα να πάρω τόσα λίγα. Ο γέροντας ξεκίνησε να γεμίζει τη χάρτινη, καφέ σακούλα και εγώ τον ρώτησα αν είναι πιο καλά τα πράσινα η τα μαβιά σύκα. «Είναι άλλη ράτσα» μου αποκρίθηκε, «Όλα γλυκά είναι». Χάρηκα με την απάντηση, τέτοια στιχομυθία δεν την απαντάς στο Σούπερ-Μάρκετ.

Ο μπάρμπας συνέχιζε να γεμίζει και η σακούλα πρέπει να είχε τώρα 10 σύκα. «Τι 5 τι 10» σκέφτηκα. Μα το γέμισμα δε σταμάτησε, και έτσι σιγαλόφωνα του είπα «φτάνει». Χωρίς να με κοιτάξει, απλά επανέλαβε «Φτάνει»; Σαν εγώ να μην είχα μιλήσει και από δική του πρωτοβουλία με ρωτούσα αν θα έπρεπε να σταματήσει. «Ναι, φτάνουν» του απάντησα. Χωρίς να σταματήσει να γεμίζει με κοίταξε και μου είπε «Εντάξει»…ενώ έριχνε σβέλτα άλλα 4 σύκα μέσα στη σακούλα.

Απορημένος κοίταζα μία αυτόν και μία τη σακούλα που τώρα είχε σίγουρα πάνω από 20 σύκα. Δεν πήρα πολύ ώρα, ίσως ούτε δευτερόλεπτο και η απορία μου μετατράπηκε σε θυμό και ο θυμός σε αηδία. Στράφηκα από την άλλη και με γρήγορα βήματα απομακρύνθηκα μουρμουρίζοντας «Μάλλον δεν με ακούσατε». «Ναι, δεν σε άκουσα…» νομίζω πως μου είπε. Η προσποιητή αφέλεια και το ψέμα σαν να μισό-κρύβονταν πίσω από μία ασυναίσθητη στάλα ντροπής.

Για εμένα σήμερα κατέρρευσε άλλο ένα μικρό τουβλάκι της Ελλάδας που θέλουμε. Ακόμα χειρότερα όμως οι αμφιβολίες μου για την Ελλάδα που αξίζουμε απόκτησαν και άλλη ορμή. Από ότι ακούω και καταλαβαίνω, η χώρα αυτή τη στιγμή περνάει μεγάλη οικονομική κρίση. Κάποια πράγματα που συνέβαλαν σε αυτήν τα γνωρίζω. Μερικά προσπαθούν μάταια φίλοι οικονομολόγοι να μου τα εξηγήσουν. Πέρα όμως από τη διεθνή ενεργειακή κρίση, την κατάρρευση της στεγαστικής αγοράς των ΗΠΑ και ακόμα και τον κακό χειρισμό και την αναξιοκρατία όλων ανεξαιρέτως των κυβερνήσεων τα τελευταία χρόνια, υπάρχει κάτι για το οποίο φταίμε μόνο εμείς. Και αυτό είναι το ότι έχουμε χάσει τη «μπέσα» μας. Με αυτούς τους ρυθμούς, θα χάσουμε και το «φιλότιμο», θα χάσουμε και τη «μαγκιά» μας και ότι άλλο μας έχει απομείνει για να μας θυμίζει το ποιοι ήμασταν και το ποιοι θα έπρεπε να είμαστε. Και κοροϊδεύοντας ο ένας τον άλλον θα γεμίζουμε σακούλες με σύκα κατηγορώντας όλους τους άλλους για την κατάντια μας· όλους εκτός από τον εαυτό μας.

Βασίλης Αντωνάς

(Εφημερίδα Κηφισιά 2008)

Παθητική Επιθετικότητα: Η «Αόρατη Απειλή»

Σίγουρα οι περισσότεροι από εμάς θα έχουμε πιάσει τον εαυτό μας να νιώθει ενοχλημένος από κάποιο γεγονός ή κάποια συζήτηση, χωρίς όμως να είμαστε απόλυτα σίγουροι για το τι είναι αυτό που είπε ή έκανε ο συνομιλητής μας και μας πείραξε. Ακόμα χειρότερα, αυτό μπορεί να μας συμβαίνει κατά συρροή με τα ίδια άτομα, συνάδελφους, γνωστούς, συμφοιτητές, συγγενείς ή ακόμα και με τον/την σύντροφό μας. Εάν αυτό μας συμβαίνει με τον περισσότερο κόσμο, τότε καλό είναι να εξετάσουμε προσεκτικά τους λόγους που μας κάνουν να παρανοούμε ή να παίρνουμε τα πράγματα προσωπικά. Αν όμως είναι κάτι το οποίο μας συμβαίνει με συγκεκριμένα άτομα, τότε υπάρχει μεγάλη πιθανότητα να είμαστε αποδέκτες μίας από τις πιο ύπουλες και υποχθόνιες μορφές επιθετικότητας: Της παθητικής.

Η παθητική επιθετικότητα, δεν έχει μία εύκολη και απλή ερμηνεία. Ουσιαστικά είναι η έμμεση αντίσταση ενός ανθρώπου να συνεργαστεί. Το ιδιαίτερο χαρακτηριστικό της, είναι πως ο αποδέκτης αυτής της συμπεριφοράς δεν δύναται να εντοπίσει και να εκφράσει τι ακριβώς είναι αυτό που ο άλλος άνθρωπος εσκεμμένα κάνει το οποίο τον εξοργίζει. Ένα παράδειγμα θα ήταν η επανειλημμένη αδυναμία κάποιου να διεκπεραιώσει ή να εκτελέσει κάποια υποχρέωσή του. Με πρόφαση την ανικανότητα, τη μνήμη ή τις περιστάσεις, ο συγκεκριμένος άνθρωπος αποποιείται των ευθυνών του (τις οποίες και προφανώς συνειδητά ή υποσυνείδητα δεν θέλει να αναλάβει) και ουσιαστικά αφοπλίζει τον άλλον από την επιλογή να επισημάνει την πεισματική και επαναλαμβανόμενη επίθεση. Οποιαδήποτε απεγνωσμένη προσπάθεια να επισημανθεί ή να αλλάξει αυτή η δομή συμπεριφοράς αντιμετωπίζεται με χιούμορ (π.χ. «Μην τα παίρνεις όλα τόσο σοβαρά»), δικαιολογίες (π.χ. «Μα απλά δεν πρόλαβα»), προσπάθεια δημιουργίας ενοχών («Δεν είσαι ικανοποιημένος ποτέ») ή ακόμα και δραστική επίθεση (π.χ. «Νομίζεις ότι είσαι τέλειος»). Συχνά στο τέλος, και αν δεν είμαστε προσεκτικοί, βρισκόμαστε να απολογούμαστε εμείς επειδή επισημάναμε τη συμπεριφορά του παθητικά επιθετικού ανθρώπου.

Η συμπεριφορά αυτή, την οποία πολλοί επιστήμονες χαρακτηρίζουν και ως διαταραχή προσωπικότητας, δεν είναι εύκολο να αντιμετωπιστεί. Ο πιο αποτελεσματικός τρόπος είναι η οριοθέτηση του άλλου, η αποσαφήνιση του τι είναι αποδεκτό και τι όχι και η ενθάρρυνση να αναλάβει τις ευθύνες του. Εάν σε αυτό αποτύχουμε, καλό θα είναι να σκεφτούμε κατά πόσο η σχέση και η επαφή μας με τον συγκεκριμένο άνθρωπο είναι βιώσιμη. Εάν πάλι η επαφή μας είναι αναγκαστική (π.χ. σε περίπτωση συναδέλφων ή συγγενών) τότε θα πρέπει να διαχειριστούμε τις προσδοκίες που έχουμε από αυτούς. Οι πιθανότητες να αλλάξουν, ειδικά χωρίς να βοηθηθούν ψυχοθεραπευτικά από κάποιον ειδικό με αντικειμενικά κριτήρια, είναι μικρές. Οι συμπεριφορές αυτές όχι μόνο είναι συχνά υποσυνείδητες, αλλά είναι και αποτέλεσμα κάποιων περιστάσεων κατά τη διάρκεια των οποίων ο παθητικά επιθετικός άνθρωπος επιβίωσε χάριν της συμπεριφοράς του. Και αυτό δύσκολα το αποχωρίζεται κανείς…

Βασίλης Αντωνάς

Εφημερίδα Κηφισιά 2008

Ένας Αζώρ Φέρνει την Άνοιξη

Έχοντας έμμεσα κατακρίνει τη γενιά του «Φρέντο», του «δήθεν» και του «facebook», ως γνήσιος 30άρης ο οποίος έχει αρχίσει να ξεχνάει τα κουσούρια της δικής του γενιάς και έχει εν μέρει εγκλωβιστεί στην παγίδα του «κάθε πέρσι και καλύτερα», νοιώθω πως θα ήταν δίκαιο να παρουσιάσω και μία άλλη πλευρά των πραγμάτων.

Πριν μερικές μέρες και καθώς ανηφόριζα προς την περιοχή του νοσοκομείου Παπαδημητρίου στα Μελίσσια αργά το βράδυ, διέκρινα ακριβώς στη «μύτη» της στροφής ένα μικρό σκυλάκι να κείτεται στη σκοτεινή και βρεγμένη άσφαλτο. Η εντύπωση που μου δόθηκε ήταν πως ένα ακόμα χαζούλη αδέσποτο είχε διαλέξει το λάθος μέρος για να ξεκουραστεί. Τουλάχιστον ένας στους τρεις οδηγούς, περνώντας με λίγη παραπάνω ταχύτητα θα το τραυμάτιζε, κατά πάσα πιθανότητα θανάσιμα. Λίγα μέτρα πιο κάτω, παρατήρησα μία νεαρή κοπέλα ντυμένη με τον παραδοσιακά ακαταλαβίστικο τρόπο και με ένα από τα περίεργα χτενίσματα που η γενιά μου πια δεν κατανοεί (δεν μπορώ με σιγουριά να πω αν ήταν «Emo», «Trendy» ή «Κάγκουρας» - αν και το τελευταίο θα φανταζόμουν πως χρησιμοποιείται αποκλειστικά για να περιγράψει αρένες), να έχει παρκάρει στην άκρη και να προσπαθεί να τηλεφωνήσει. Διέκρινα πως ήταν συναισθηματικά φορτισμένη και ο συνδυασμός των γεγονότων με έκανε να υποψιαστώ πως τα πράγματα ίσως να μην είναι ακριβώς όπως φαίνονται. Πάρκαρα σε μια γωνιά και βγαίνοντας από το αυτοκίνητο μπόρεσα να διακρίνω πως ο σκυλάκος έτρεμε ανεξέλεγκτα, έχοντας συχνά βίαιους σπασμούς και αφρίζοντας. Η νεαρή κοπέλα με κοίταξε ανακουφισμένη που κάποιος άλλος είχε σταματήσει.

Τηλεφώνησα άμεσα σε κάποιο κοντινό μου πρόσωπο που συμπωματικά έμενε κοντά και είναι φανατική φιλόζωος και της ζήτησα να με φέρει σε επαφή με τον κτηνίατρό της. Δεν είχα προλάβει να κλείσω το τηλέφωνο και ο δρόμος είχε γεμίσει από νεαρούς οι οποίοι μάλλον επέστρεφαν από ένα τοπικό γυμναστήριο που λειτουργεί 24 ώρες. Μέσα σε λίγα λεπτά ο άτυχος σκύλος είχε ως δια μαγείας μεταφερθεί από τη σκοτεινή και μουσκεμένη γωνιά κάτω από ένα σκέπαστρο, πάνω σε μία σακούλα, αφού κάποιοι είχαν φροντίσει να σταματήσουν την κυκλοφορία. Το κοντινότερο νοσοκομείο ζώων εντοπίστηκε (…στην Παιανία), κάποιοι κατέφθασαν με ενέσεις ατροπίνης (προφανώς ο σκύλος δεν είχε χτυπηθεί από αυτοκίνητο αλλά είχε φάει φόλα) και σε λίγη ώρα ένα αυτοκίνητο με το άτυχο τετράποδο όδευε προς το νοσοκομείο.

Μισή ώρα μετά έλαβα μήνυμα πως ο ασθενής μας απεβίωσε. Ήταν πραγματικά θλιβερό που οι προσπάθειες και η αγάπη τόσων ανθρώπων δεν έφτασε για να σώσουν μια ζωή, το ζώο όμως έφυγε εν μέσω ενός χαδιού και μιας τρυφερής κουβέντας αντί για παρατημένο ή και ξαναχτυπημένο στον παγωμένο και βρεγμένο δρόμο. Με θαυμασμό παρακολούθησα το συντονισμό και την προσπάθεια να αναδιπλώνεται με πάθος αλλά και μεθοδικότητα. Κάποια στιγμή μάλιστα, ένας από τους νεαρούς είπε «τραγικοί είμαστε…» αναφερόμενος στη γενιά του.

Εκείνη τη νύχτα συνειδητοποίησα πως τελικά δεν είναι η γενιά που είναι τραγική. Οι καιροί είναι που έχουν δέσει τα χέρια και τα πόδια και έχουν φιμώσει το στόμα και την ψυχή των νέων. Η εξέλιξη των μηχανισμών ελέγχου και αποχαύνωσης έχει υπάρξει τρομακτική και έχει συνθλίψει μια γενιά χωρίς όραμα, ελπίδα ιδανικά αλλά πάνω από όλα χωρίς ηγέτες. Ίσως όταν καταλάβουμε πως η αξιοπρέπειά μας βρίσκεται σε εξίσου κρίσιμη κατάσταση με του μικρού σκύλου, να καταφέρουμε να αφυπνιστούμε και να δράσουμε αποφασιστικά και με τόλμη…ακριβώς όπως έκανε και η παρέα από το γυμναστήριο μια βροχερή Τρίτη βράδυ.

Βασίλης Αντωνάς

(Εφημερίδα Κηφισιά 2008)

Τα Καινούργια Ρούχα του Βασιλιά

Τελικά δυσκολεύομαι πολύ να δείξω κατανόηση για τις δημοφιλείς, διαδικτυακές, κοινωνικές πλατφόρμες τύπου My Space, Face Book και Akazoo. Μπορώ να καταλάβω πολύ καλά τα οφέλη που αποκομίζουν οι εταιρίες μέσα από την συγκομιδή δεδομένων, τη δυνατότητα να διαφημίσει κάποιος την υπηρεσία και το προϊόν του, μέχρι και την ανάγκη του Μεγάλου Αδελφού να μας φακελώσει όλους μπορώ να καταλάβω. Ο καθένας κοιτάει τα συμφέροντα του και θέλει να επεκτείνει τη σφαίρα της επιρροής του, και στη σήμερον ημέρα το δυνατότερο νόμισμα είναι οι πληροφορίες.

Αυτό που δε μπορώ όμως καθόλου να καταλάβω, είναι η αφέλεια που επιδυκνείουν κάποιοι χρήστες. Και δεν αναφέρομαι μόνο στην αφέλεια όσον αφορά τη προαναφερθείσα χρήση δεδομένων. Δεν αναφέρομαι καν στην ανικανότητα τους να αντιληφθούν τους ευνόητους κινδύνους που εγκυμονεί το να δημοσιεύουν το όνομα, το τηλέφωνο, τη γεωγραφική τους θέση και τις προσωπικές συνήθειές τους. Όχι, τα παραπάνω προϋποθέτουν ένα δείκτη ευφυΐας λίγο άνω του μετρίου, και αυτό δεν μπορεί να το απαιτεί κάποιος από όλο τον κόσμο.

Η αφέλεια στην οποία αναφέρομαι, είναι στον «επιτηδευμένο» τρόπο που μερικοί θεατρίνοι δομούν το προφίλ του, πείθοντας ακόμα και τον εαυτό του πως αυτό το κατασκεύασμα ανταποκρίνεται στην πραγματικότητα της ύπαρξής του. Μια φωτογραφία (συνήθως ημίγυμνη, προκλητική και με ύφος ναζιάρικο ή επιμελώς προβληματισμένο) με τέλειο φωτισμό που επιδυκνείει το καλύτερο δυνατόν «προφίλ» σε ένα τέλειο τοπίο, μια σειρά από συνήθειες όπως η «ανάγνωση ποίησης» και η «συντήρηση έργων τέχνης». Αγαπημένοι συγγραφείς ο «Καζαντζάκης, ο Ντοστογιέφσκι, και ο Σαίξπηρ». Όσον αφορά το τι κάνει ο καθένας «τώρα», οι δραστηριότητες κυμαίνονται από το να βλέπει τι θέα από κάποιο ουρανοξύστη στη Νέα Υόρκη μέχρι το να ταξιδεύει με σακίδιο την Αφρική.

Και μένω και εγώ ο αφελής, να γυρεύω καθημερινά όλα αυτά τα πανέμορφα, καλλιεργημένα, ταξιδεμένα και με άποψη πλάσματα και το μόνο που βλέπω ως επί το πλείστον, είναι οι Νεοέλληνες με τις «Μερτσεντές» και τις «Καγιέν» στις καφετέριες να καυχιούνται για τη πρόσφατη κραιπάλη τους σε κάποιο παραλιακό μπουζουκομάγαζο, ή να πετάνε τα σκουπίδια τους στους δρόμους, και οι νεοελληνίδες με 3-4 στρώσεις μακιγιάζ, αψεγάδιαστη αμφίεση και ύφος βασιλικότερό του βασιλικού να κάνουν τα πάντα για να αποσπάσουν λίγη προσοχή με προσποιητή αδιαφορία από τον κάφρο στην καφετερία (πολλές φορές απλά και μόνο για να έχουν την ικανοποίηση να τον απορρίψουν επιδεικτικά για να γεμίσουν το κενό της ύπαρξής τους ), ο οποίος αν και ως επί το πλείστον βλάξ, έχει καταλάβει πως το μόνο που θέλει η συγκεκριμένη νεοελληνίδα, είναι η «Μερτσεντές» και η δυνατότητα να ανακοινώσει χαιρέκακα στις φίλες της, πως ο «δικός» της, την πήγε στη Μύκονο και «ήξερε και τον πορτιέρη του τάδε club».

Και έτσι, παραμένω με τη απορία του αν τελικά όλα αυτά τα υπέροχα ηλεκτρονικά πλάσματα κρύβονται κάπου, ή αν απλά έχει υπάρξει μεταξύ τους μία σιωπηλή συνεννόηση να προσποιηθούν πως ο ένας πιστεύει τον άλλον. Ίσως τελικά να είμαι εγώ ο αφελής που δεν έχω ακόμη καταφέρει να εισχωρήσω στη συνωμοσία!

Βασίλης Αντωνάς

(Εφημερίδα Κηφισιά 2008)

Ψητό Γεμιστό Καλαμάρι

Στο πλαίσιο της προώθησης μιας ζωής δημιουργικής και ολοκληρωμένης και της ορατής πλέον άφιξης του Ελληνικού καλοκαιριού, το blog σήμερα θα ασχοληθεί με τη…μαγειρική. Συγκεκριμένα θα δούμε μία υγιεινή και νόστιμη συνταγή για ψητό γεμιστό καλαμάρι στα κάρβουνα ή για τους λιγότερο τυχερούς στο grill.

Υλικά για 2 άτομα

1 Φρέσκο Καλαμάρι βάρους περίπου 500 γραμμαρίων
100 Γραμμάρια Φέτα
100 Γραμμάρια Κεφαλογραβιέρα
Μία πιπεριά πορτοκαλί ή κίτρινη βιολογικής καλλιέργειας
Ένα σφηνοπότηρο ούζο
Μία κουταλιά της σούπας λάδι ελιάς
Μία μικρή ντομάτα ζουμερή, αρωματική και «ψημένη» (όχι άγουρη)
Μία κουταλιά του γλυκού ζάχαρη, λευκή
Μαϊντανός φρέσκος
Αλάτι και Πιπέρι

Πλένουμε καλά το καλαμάρι μέσα και έξω, σχίζοντας την εσοχή κάτω από το κεφάλι χωρίς ωστόσο να το κόψουμε τελείως. Κόβουμε την ντομάτα, τη φέτα και την κεφαλογραβιέρα σε κύβους και την πιπεριά (το ένα τέταρτο περίπου) σε μικρές ροδέλες και τα τοποθετούμε σε ένα μπολ. Προσθέτουμε μία μεγάλη κουταλιά λάδι ελιάς, μία μικρή κουταλιά ζάχαρη, αλάτι, πιπέρι και ένα σφηνοπότηρο ούζο, και ανακατεύουμε για λίγα δευτερόλεπτα ελαφρά. Στο τέλος προσθέτουμε 20 περίπου γραμμάρια φρεσκοκομμένο μαϊντανό.

Γεμίζουμε το καλαμάρι με το μίγμα μας και αν χρειάζεται κλείνουμε τυχόν κενά με μία οδοντογλυφίδα. Τοποθετούμε το καλαμάρι σε αλουμινόχαρτο χωρίς να το κλείσουμε και το μαρινάρουμε με όσο μείγμα έχει απομείνει. Το τοποθετούμε σε προθερμασμένο grill (στους 200 περίπου) ή σε κάρβουνα και το ψήνουμε για 12 με 15 λεπτά γυρίζοντας το συχνά.

Συνοδεύεται με πατατοσαλάτα η ρύζι (το οποίο συνδυάζουμε με τη σάλτσα) και ένα ποτήρι τραγανού και μέτριου όγκου κρασί όπως Μοσχοφίλερο ή Sauvignon Blanc για να αναδείξει τις ντελικάτες νότες του φρέσκου θαλασσινού.

Βασίλης Αντωνάς

Εφημερίδα Κηφισιά 2008

Κουκλοθέατρο

Τελικά είμαστε αδύναμοι…θύματα του ίδιου μας του εαυτού, έρμαια των κατασκευών μας και καταδικασμένοι να υπακούμε την καταστροφικότητά μας. Δεν εξηγείται αλλιώς αυτή η επανειλημμένη συμμετοχή μας σε πράξεις των οποίων την αρνητική κατάληξη πάντα γνωρίζουμε και από τις οποίες ποτέ δεν μπορούμε να αποδράσουμε. Σαν θεατρίνοι στο ίδιο έργο, σαν πεταλούδες πάνω στο φως…σαν μαριονέτες σε σάπιο σπάγκο. Σκέψου…καθημερινά…πόσες φορές ξεκινάς την ίδια κουβέντα…πόσες φορές διαμαρτύρεσαι για την ίδια αδικία…πόσες φορές πληγώνεις τον ίδιο άνθρωπο…πόσες φορές σε πληγώνει αυτός; Κωμικοτραγικό φαντάζει. Αν μαγικά μπορούσες να παρατήσεις το κουφάρι σου και από μια γωνιά να το θωρούσες να ταλαντεύεται σαν τον Καραγκιόζη, στοίχημα πάω θα μπορούσες μέχρι και την τελευταία συλλαβή σου να μαντέψεις. Και απελπισμένος θα πάσχιζες να σε σταματήσεις, να βάλεις τέρμα στην απαγγελία σου…μα όσες φορές και να τη γυρίσεις αυτή τη σκηνή, πάντα το ίδιο τέλος έχει. Τόσο δύσπιστος είσαι πια; Θα σου πει πως άργησες και δε σε νοιάζει τίποτα παρά ο εαυτός σου θα της πεις πως έχεις βαρεθεί τη γκρίνια της θα σου πει πως είσαι αναίσθητος θα της πεις πως κανείς δε την αντέχει πια, θα σου πει, και θα της πεις, και θα σου πει…αφού το ξέρεις το σενάριο απ’ έξω και ανακατωτά. Τι βασανίζεσαι; Μέχρι και τις δικές της τις αράδες έχεις μάθει. Και την άλλη μέρα θα σου πει να φέρεις το παιδί και θα της πεις πως δεν προλαβαίνεις και θα σου πει πως τα κάνει όλα αυτή και θα της πεις…θαρρείς πως επειδή τα λόγια αλλάζουν αλλάζει τίποτα άλλο; Πάντα το ίδιο πράγμα σε ρωτά…αν την αγαπάς ακόμα…αν την αγάπησες ποτέ, γιατί εκείνη πια δεν το θυμάται…σάμπως το θυμάσαι εσύ;

Βασίλης Αντωνάς

Εφημερίδα Κηφισιά 2008

Σφετεριστές μιας Άλλης Εποχής

Βρέθηκα χθες βράδυ μετά από πολύ καιρό σε ένα από τα πολλά κέντρα διασκεδάσεως της πρωτεύουσας για να ακούσω δύο σημαντικές Ελληνίδες ερμηνεύτριες, την Ελευθερία Αρβανιτάκη και τη Δήμητρα Γαλάνη. Ευτυχώς ή δυστυχώς το μικρόβιο του παρατηρητή της ανθρώπινης συμπεριφοράς με συντροφεύει παντού και έτσι δεν μπόρεσα να μην ξεχωρίσω το πάθος και τον ενθουσιασμό που επιφέρουν τα ακούσματα παλιών δημιουργών, όπως ο Σταύρος Κουγιουμτζής, ο Άκης Πάνου και ο Βασίλης Τσιτσάνης. Δυνατό συναίσθημα επικρατούσε και στη μελοποιημένη ποίηση του Καρυωτάκη και του Ελύτη, και αυτό με έκανε να αναρωτηθώ αν η ψυχή του Έλληνα τελικά νοσταλγεί. Και δε νοιώθω την ανάγκη να αποσαφηνίσω τί είναι αυτό για το οποίο νοσταλγεί, μια και η σύνθεση της λέξης νοσταλγία (νόστος εστί επιστροφή στη ρίζα και άλγος εστί πόνος) πιστεύω υπερκαλύπτει τυχόν ερωτηματικά ως προς τη φύση της αναζήτησής μας.

Χωρίς να επιθυμώ να ακουστώ σαν ένας οπισθοδρομικός και ανικανοποίητος δεινόσαυρος και χωρίς να ακυρώνω την ψευδαίσθηση του ανθρώπου που πάντα υπαγορεύει πως το παρελθόν και το μέλλον πάντα ήταν και θα είναι καλύτερα από το παρόν, η αποχαύνωση και η «προβατοποίηση» της σημερινής Ελληνικής κοινωνίας, έχει φτάσει πλέον σε σημείο ανησυχητικό. Ένα μέλος της χθεσινής παρέας εύστοχα παρατήρησε, «Παθιαζόμαστε με τα παθήματα, τα επιτεύγματα και τις ιστορίες των πατεράδων μας». Αυτό το σχόλιο μου έδωσε και το έναυσμα για το σημερινό άρθρο, αλλά και με προσκάλεσε να αναλογιστώ και να αξιολογήσω την πορεία του έθνους μας τα τελευταία χρόνια. Με θλίψη διαπίστωσα πως το κύμα της παγκοσμιοποίησης μας έχει αφήσει ακυβέρνητα θηράματα στις ορέξεις του εκάστοτε δυνατού ρυθμιστή. Ως αποτέλεσμα έχουμε καταφέρει να αποτύχουμε στο να αναπτύξουμε και να εξελίξουμε μια εθνική ταυτότητα δυναμική και άξια να ανταπεξέλθει στις απαιτήσεις της σύγχρονης εποχής.

Αυτό όμως το οποίο έχουμε αφομοιώσει ευλαβικά και με ακρίβεια είναι η Δυτική πολιτική ορθότητα· ή μάλλον, για να είμαι πιο ακριβής, μερικές από τις πολλές και λιγότερο αποτελεσματικές μορφές της. Ως εκ τούτου, συγκαλύπτουμε τη δειλία να υπερασπιστούμε την Ελλάδα πίσω από την πολιτικά ορθή έννοια της παγκόσμιας ειρήνης· κρύβουμε την ανικανότητα να αναλάβουμε τις προσωπικές μας ευθύνες πίσω από πολιτικά ορθές έννοιες όπως ο φεμινισμός, η ισότητα, και η ελευθερία· κρύβουμε την τεμπελιά μας πίσω από την πολιτικά ορθή έννοια της απεργίας· κρύβουμε την ανικανότητά μας να παρέμβουμε, να ενεργοποιηθούμε και να αλλάξουμε την πορεία ολέθρου που διαγράφεται πίσω από την κενή και άτοπη διαμαρτυρία μας, την αντιπολίτευσή μας, που έχουμε αναγάγει πλέον σε επιστήμη.

Και έτσι, δικαιωμένοι από την πολιτική ορθότητα, περήφανοι για τη διαμαρτυρία μας και ασφαλείς –έστω και προσωρινά– από τους ενδοψυχικούς και πραγματικούς εχθρούς μας, ασπαζόμαστε το νεοφιλελευθερισμό της Δύσης (αλλά όχι και την παραγωγικότητα ή δημιουργικότητά της) και μαζευόμαστε τα βραδιά τραγουδώντας άσματα μιας άλλης εποχής.

Βασίλης Αντωνάς

Εφημερίδα Κηφισιά 2008

Υποχονδρίαση και (Εθνική) Ασφάλεια

Τα γεγονότα που βρίσκονται σε εξέλιξη γύρω από τη χώρα μας τα τελευταία χρόνια και η διεθνής και καμιά φορά εσωτερική αντίδραση, μου θυμίζουν έντονα περιπτώσεις άπειρων ή επιτηδείων συναδέλφων «ψυχοθεραπευτών.» Πολλές φορές οι πελάτες μας παραπονιούνται έντονα για σωματικούς πόνους, αδιαθεσίες, πονοκεφάλους και άλλα συμπτώματα. Στην προσπάθεια να μη χάσουν τον πελάτη και να εφαρμόσουν τις τεχνικές που γνωρίζουν, οι «θεραπευτές» αυτοί βαφτίζουν τη νόσο υποχονδρίαση (το σύνδρομο του κατά φαντασίαν ασθενούς) και συνεχίζουν το έργο τους χωρίς να παραπέμψουν τον ασθενή σε ιατρικές εξετάσεις, χωρίς να προβούν στη λήψη ιστορικού ή απλά να τον αποδεσμεύσουν.

Με παρόμοιο τρόπο, και μέσα από την ανάγκη τους να διατηρήσουν ανέπαφη τη σφαίρα της επιρροής τους (όπως οι «θεραπευτές» με τους ασθενείς τους), οι Ηνωμένες Πολιτείες, ο κύριος Μάθιου Νίμιτς και οι ανιστόρητοι νεοφιλελεύθεροι του εσωτερικού, έχουν βαλθεί να πείσουν τους Έλληνες πως τα Σκόπια δικαιούνται να σφετεριστούν την Ελληνική ιστορική ονομασία της Μακεδονίας, που ανέκαθεν αναφερόταν στη Βόρεια Ελλάδα, πως το Κόσσοβο δικαιούται να κηρύξει την ανεξαρτησία του (δίνοντας έναυσμα στις διεκδικήσεις των Τσάμηδων και καθιστώντας την καρδιά των Βαλκανίων βάση της CIA) και φυσικά πως η Κύπρος είναι ουσιαστικά δύο κράτη.

Τα τελευταία χρόνια κάθε μορφή αντίστασης, από τις πιο ριζοσπαστικές (όπως τα MME που υπερασπίζονται τα εθνικά συμφέροντα και την εθνική μας κυριαρχία) μέχρι τις πιο διακριτικές (όπως το να ψελλίσει κάποιος με απορία «μα καλά, η Μακεδονία δεν είναι περιφέρεια της Ελλάδος;») έχουν χαρακτηριστεί από «εθνικιστικές» μέχρι «φασιστικές». Με άλλα λόγια, βρισκόμαστε στο έλεος όλων αυτών των ανιστόρητων και επικίνδυνων «θεραπευτών» σαν να είμαστε ένα κράτος από παράλογους υποχόνδριους. Ευτυχώς, όμως, ο Έλληνας είναι εξίσου ικανός να συσπειρωθεί όταν νοιώσει την ανάσα του εχθρού στο λαιμό του, όσο είναι και να προκαλέσει την καταστροφή του ιδιοχείρως. Ο κύριος Παναγιωτόπουλος της Νέας Δημοκρατίας και ο κύριος Λομβέρδος του ΠΑΣΟΚ προτίμησαν να διασταυρώσουν τα ξίφη του μικροκομματισμού τις προάλλες στην εκπομπή του κυρίου Πρετεντέρη για τα Σκόπια, αντί να διασταυρώσουν το ξίφος της Ελλάδος με τους εχθρούς που μας έζωσαν σε ασφυκτικό κλοιό. Παραμένω ήσυχος, όμως, πως όλοι εμείς οι «υποχόνδριοι» θα αφυπνιστούμε επιτέλους και θα τους αναγκάσουμε όχι μόνο να βρουν αλλά και να ορθώσουν το ανάστημά τους στην απόπειρα της ιστορικής διαγραφής μας ως έθνος. Εάν ο Μίκης Θεοδωράκης, ο οποίος κουβαλάει στους ώμους του τόσες δεκαετίες αγώνων, ο οποίος αποφεύγει την πολιτική και τη δημοσιότητα και ο οποίος υπήρξε ηγετική φιγούρα της αριστεράς, κρούει τον κώδωνα του κινδύνου, τότε πιστεύω πως ακόμα και ο πιο δύσπιστος μπορεί να είναι σίγουρος πως οι πληγές μιας επικείμενης εθνικής τραγωδίας θα είναι πραγματικές και μόνιμες, και όχι κατά φαντασίαν.

Βασίλης Αντωνάς

(Εφημερίδα Κηφισιά 2008)

Η Βαρύτητα της Σχέσης

Χθες βράδυ είχα μία ενδιαφέρουσα συζήτηση με ένα νεαρό φίλο μου, ο οποίος έχει ευλογηθεί με το δώρο του υψηλού δείκτη ευφυΐας αλλά αντιμετωπίζει κάποιες δυσκολίες στις διαπροσωπικές του επαφές. Με αφορμή ένα περιστατικό το οποίο δημιούργησε εντάσεις στο κοινό μας κύκλο, διερευνήσαμε τα πλεονεκτήματα που απολαμβάνουμε όταν η επικοινωνία με τους γύρω μας είναι εποικοδομητική, θετική και αμοιβαία ευχάριστη. Ο φίλος μου υποστήριξε πως εάν και προσπαθεί να βελτιώσει τη ποιότητα των διαδραστικών του συνδιαλλαγών, αυτό δεν αποτελεί απαραίτητα προϋπόθεση για την εξέλιξη και τη βελτίωσή του. Μέχρι ενός σημείου, αυτό ισχύει και πολλοί ταλαντούχοι άνθρωποι συνεισφέρουν και πετυχαίνουν λόγο του ταλέντου τους, των δεξιοτήτων τους και των επιτευγμάτων τους. Ο μαθηματικός Τζον Νας (τον οποίο πρόσφατα υποδύθηκε ο Ράσελ Κρόου), λόγου χάρη, είναι ένα από αυτά τα παραδείγματα, όπως ίσως και ο Σοπενχάουερ. Στο κάτω-κάτω ποιός θέλει να περιτριγυρίζεται από άτομα χαμηλότερου δυναμικού που όχι μόνο δεν σε καταλαβαίνουν αλλά και σε αποσπούν από το έργο σου;

Από την άλλη βέβαια (και πέραν του ότι δεν είμαστε όλοι ιδιοφυίες) η ιστορία έχει γραφτεί και διαμορφωθεί από άτομα τα οποία κατάφεραν να επεκτείνουν το κύκλο της επιρροής τους με το να εμπνέουν, να παροτρύνουν και να ηγούνται δια παραδείγματος. Από ήρωες της αρχαιότητας όπως ο Αλέξανδρος και ο Λεωνίδας, μέχρι τον Τσόρτσιλ, τον Κάστρο και τον Μαντέλα του εικοστού αιώνα η ιστορία έχει γραφτεί ως επί το πλείστον από ηγέτες και καθοδηγητές. Και σε αυτήν όμως την περίπτωση, δεν μπορούμε όλοι να μοιάσουμε σε αυτές τις προσωπικότητες. Μπορούμε όμως μέσα από την επικοινωνία, τη συνεργασία και τον αμοιβαίο σεβασμό να προωθήσουμε τους στόχους μας, να διευκολύνουμε την καθημερινότητά μας και να εδραιώσουμε ένα κλίμα αλληλοϋποστήριξης με τους γύρω μας. Στην περίπτωση δε που μπορούμε να συνδυάσουμε τα παραπάνω με την ατομική μας εξέλιξη και πρόοδο, τότε θα έχουμε ανεβάσει κατακόρυφα τις πιθανότητες της επιτυχίας μας, της ευτυχίας μας και της αρμονικής συνύπαρξης με τους γύρω μας.

Βασίλης Αντωνάς

(Εφημερίδα Κηφισιά 2008)

Κάθε Αρχή και Δύσκολη

Η αρχή του έτους είναι μια περίοδος που βρίσκει πολλούς από εμάς αναπάντεχα απροετοίμαστους, μπερδεμένους και πολλές φορές στα πρόθυρα κατάθλιψης. Η λάμψη από τα Χριστουγεννιάτικα λαμπιόνια και οι μπουρμπουλήθρες σαμπάνιας που ερεθιστικά γαργάλισαν τον ουρανίσκο μας είναι πλέον μακρινή ανάμνηση και αντικαθίστανται από τη μουντάδα και το καυσαέριο της πόλης. Οι χιονισμένες βουνοκορφές που μας καλημέριζαν στο Καρπενήσι, στο Πήλιο ή σε κάποιο προορισμό του εξωτερικού έχουν μετατραπεί σε ατελείωτες ουρές αυτοκινήτων στη Κηφισίας, τη Κατεχάκη και την Παραλιακή. Ο/Η σύντροφος μας σταματάει να τρέχει πανικόβλητη –όπως και εμείς- κάνοντας διάλλειμα μόνο για να βγάλει έναν αναστεναγμό απελπισίας. Ακόμα χειρότερα, δεν έχουμε σύντροφο ή και διάθεση να επικοινωνήσουμε με το πρόσωπο που περιστασιακά μπαινοβγαίνει στη ζωή μας. Οι εκκρεμότητες που είχαμε έντεχνα αναβάλει πριν τις γιορτές παρουσιάζονται δριμύτερες και ενισχυμένες και πελαγωμένοι ανατρέχουμε σε αυτές μία-μία μέσα στο κεφάλι μας ελπίζοντας πως ως δια μαγείας θα επιλυθούν. Τις περισσότερες φορές καθώς περνά ο χειμώνας, τα πράγματα φαίνονται να μπαίνουν στη θέση τους και η ασφαλής καθημερινότητα αποκαθίσταται…μέχρι την επόμενη χρονιά.

Εδώ όμως είναι που ίσως όλοι μας να κάνουμε ένα τεράστιο σφάλμα. Αντί να επωφεληθούμε της ευκαιρίας που μας δίνεται από αυτή τη βίαια εναλλαγή για να εξετάσουμε τα κομμάτια της ζωής μας που υπολειτουργούν, περιμένουμε στωικά να μουδιάσει το μυαλό και η ψυχή μας τόσο ώστε όλα όσα φαντάζουν ανυπόφορα τον αυτή τη περίοδο, να ξαναγίνουν μέρος μίας ρουτίνας ανεκτής και αποδεκτής. Και έτσι κάθε χρόνο η ευκαιρία να αλλάξουμε κάτι από αυτά εξατμίζεται όπως οι Πρωτοχρονιάτικες δεσμεύσεις που κάνουμε μέσα στο κεφάλι μας ή με μία βαρύγδουπη ανακοίνωση παρουσία αυτών που αγαπάμε («Θα κόψω το κάπνισμα», «Θα αλλάξω δουλειά», «Θα γίνω πιο κοινωνικός» κτλπ).

Μία διαπίστωση η οποία μπορεί να μας βοηθήσει είναι το πώς η ζωή μας δε χειροτερεύει δραστικά μετά τις γιορτές, απλά επανέρχεται εκεί που ήταν. Ακούγεται αυτονόητο, και όμως είναι κάτι που συχνά μας διαφεύγει. Αν αυτό που βιώνουμε τις πρώτες εβδομάδες του χρόνου δε μας αρέσει, τότε είναι σχεδόν βέβαιο πως υποσυνείδητα δε μας αρέσει ούτε τον υπόλοιπο. Χωρίς να αγνοούμε παράγοντες ιατρικούς (όπως πχ η κακή διάθεση μετά από παρατεταμένη χρήση αλκοόλ), οικονομικούς (όπως η έλλειψη χρημάτων μετά τις Χριστουγεννιάτικες αγορές) και κοινωνικούς (όπως το ότι μας λείπει η παρέα που, όπως και εμείς, έχει κλειστεί στο καβούκι της για να ανασυνταχθεί), εάν μετά τις γιορτές νιώθουμε ανεκπλήρωτοι και δυστυχισμένοι, τότε ανήκουμε στη κατηγορία των ανθρώπων που έχουν τα περιθώρια (και την ευκαιρία) να βελτιώσουμε την ύπαρξη μας.

Ένας πολύ αποτελεσματικός τρόπος να βελτιωθούμε είναι να διαγνώσουμε τι είναι αυτό που μας ενοχλεί. Είναι η αίσθηση μοναξιάς, η κακή επικοινωνία με τους γύρω μας, η υγεία και η εμφάνιση μας, τα επαγγελματικά και οικονομικά μας θέματα;
Συχνά είναι ένας συνδυασμός πραγμάτων με 1-2 από αυτά να κυριαρχούν. Άλλες φορές είναι δύσκολο να εντοπίσουμε και να κατατάξουμε τις πηγές των προβλημάτων μας, πράγμα που υποδεικνύει πως χρειάζεται να δουλέψουμε με την αυτογνωσία μας. Ό,τι από αυτά και να είναι, μια καλή αρχή είναι να πάρουμε ένα κομμάτι χαρτί για κάθε ένα θέμα που εντοπίσαμε και να γράψουμε στην επικεφαλίδα το πρόβλημα, στο κάτω μέρος τη λύση που θα επιθυμούσαμε και στη μέση ένα ρεαλιστικό χρονικό πλαίσιο για την επίτευξη των στόχων μας.

Είναι ιδιαίτερα σημαντικό να διατηρήσουμε την επαφή μας με την πραγμτικότητα, δηλαδή με το τι είναι πραγματικά, ρεαλιστικά επιτεύξιμο, γιατί το να έχουμε σχέδια τα οποία θα ναυαγήσουν είναι εξίσου αντιπαραγωγικό με το να μην έχουμε καθόλου. Για παράδειγμα το να σχεδιάσουμε να χάσουμε 20 κιλά ή να κάνουμε 5 καινούργιους φίλους στο διάστημα ενός μήνα σχεδόν σιγουρεύει την αποτυχία μας. Θα βοηθήσει λοιπόν εάν στο διάστημα ανάμεσα στο πρόβλημα και τη λύση εισάγουμε χρονικά τα βήματα τα οποία θεωρούμε πως θα μπορέσουμε να πάρουμε μέχρι να φτάσουμε στο τέρμα. Καθώς προχωράμε, θα ανακαλύψουμε πως πολλά από αυτά που μας κάνουν δυστυχείς είτε είναι αλληλένδετα είτε έχουν άλλη αιτία ύπαρξης και λύση από αυτή που προσμέναμε. Αυτό θα σημαίνει πως η δουλειά που ξεκινήσαμε έχει αποκτήσει δυναμική και προοπτική, σε σημείο που δε μας επιτρέπει πια να την αγνοήσουμε. Όπως η δύσκολη περίοδος μετά τις γιορτές, έτσι και αυτή η διαδικασία θα μας πιάσει απροετοίμαστους ή και ανήμπορους να αντιδράσουμε. Αν μπορέσουμε να χρησιμοποιήσουμε αυτά τα περιστατικά ως μεγεθυντικό φακό αντί να τα εκλάβουμε ως αποτυχία, τότε είναι βέβαιο πως η γνώση που θα αποκομίσουμε θα αποτελέσει πολύτιμο εφόδιο για να ξεπεράσουμε και να βελτιώσουμε τη ποιότητα της ζωής μας, την επικοινωνία μας με τους γύρω μας και πάνω από όλα τη σχέση με τον εαυτό μας. Χρήσιμοι σύμμαχοι σε αυτό το ταξίδι μπορούν να είναι οι φίλοι μας, η οικογένεια μας ή ακόμα και ένας ψυχοθεραπευτής που μας εμπνέει εμπιστοσύνη. Με αυτό τον τρόπο η αρχή κάθε χρόνου θα μετατραπεί από μια περίοδο που αδημονούμε να τελειώσει σε έναν απολογισμό προόδου, ανάπτυξης και αυτό-πραγμάτωσης.

Βασίλης Αντωνάς

(Εφημερίδα Αμαρυσία 2008)

Το Στρες στον Εργασιακό Χώρο

Πολλοί από εμάς θα έχουμε βιώσει ανά καιρούς αυτό που επιγραμματικά χαρακτηρίζεται ως στρες στον εργασιακό χώρο. Ατελείωτες ώρες εργασίας, ασυνεννοησία με προϊσταμένους και υφιστάμενους, καχυποψία και κακή διάθεση που μας επηρεάζει εντός και εκτός γραφείου είναι μερικά από τα θέματα που μας βασανίζουν και καθιστούν τα πέντε έβδομα της εβδομάδος μας πραγματική κόλαση. Ανήμποροι παρακολουθούμε σα σε ταινία τον εαυτό μας να τρέχει σα ανθρωποειδές από το πρωί μέχρι το βράδυ, μετρώντας τις ώρες που μας χωρίζουν από το να καταρρεύσουμε στον καναπέ μας. Σταδιακά αυτό γίνεται πλέον ρουτίνα και το αποδεχόμαστε στωικά, καταδικασμένοι όπως ο Προμηθέας στο Καύκασο.

Σε αντίθεση όμως με το Προμηθέα, εμείς δεν είμαστε αλυσοδεμένοι και είναι σημαντικό να αντιληφθούμε πως έχουμε την επιλογή να επιχειρήσουμε τουλάχιστον να βελτιώσουμε τη κατάσταση μας η ακόμα και να την αλλάξουμε δραστικά. Μία από τις βασικές πηγές ασφάλειας είναι η γνώση πως προστατευόμαστε από κάποια όρια, φυσικά και ψυχολογικά. Το πιο ευνόητο φυσικό όριο (μετά από το δέρμα μας!) είναι οι τοίχοι που μας προστατεύουν στο σπίτι μας. Με παρόμοιο τρόπο μπορούμε να αναγείρουμε τις ψυχολογικές παραμέτρους οι οποίες θα μας προστατεύουν καθορίζοντας τι είναι αποδεκτό και τι όχι. Στον εργασιακό χώρο αυτό μπορεί να συνεπάγεται το πόσο αργά θα φύγουμε από το γραφείο, το πόση δουλειά θεωρούμε και δεχόμαστε ως εφικτή και πραγματοποιήσιμη, το ποια συμπεριφορά είμαστε διαθετημένοι να υπομείνουμε, τις χρηματικές μας απολαβές, τις διακοπές μας ή ακόμα και το χρονικό διάστημα που θέτουμε στον εαυτό μας ως το περισσότερο που μπορούμε να παραμείνουμε στη θέση μας εάν δεν βελτιωθούν τα πράγματα. Σε αυτή τη διαδικασία είναι σημαντικό να διατηρήσουμε ένα ρεαλιστικό πρίσμα, ένα βαθμό ευελιξίας και τη δυνατότητα να αναθεωρούμε τα όρια μας όταν είναι προς το συμφέρον το δικό μας και των γύρω μας.

Έχοντας λοιπόν προστατεύσει τον εαυτό μας, μας δίνεται η ευκαιρία να αναπτύξουμε τις σχέσεις συνεργασίας με τους γύρω μας, πράγμα το οποίο θα συμβάλλει καταλυτικά στο να γίνει πιο ευχάριστος και πιο αποδοτικός ο χρόνος μας. Το πρώτο βήμα θα πρέπει να είναι το να εδραιώσουμε μια βασική επικοινωνία με τους συνεργάτες μας. Αν αναλογιστείτε πόσος χρόνος χάνεται επειδή δε σταματάμε για να μιλήσουμε με τους συναδέλφους μας είτε επειδή υποθέτουμε πως ξέρουμε τι σκέφτονται είτε απλά επειδή δεν έχουμε τη διάθεση, θα κατανοήσετε πόσες δυσκολίες επιφέρει η σιωπή μας. Η επικοινωνία αυτή μπορεί να ξεκινήσει εντός του γραφείου και αν ο χρόνος και οι συνθήκες το επιτρέπουν να συνεχιστεί σε κοινωνικό πλαίσιο. Μαθαίνοντας περισσότερα για τους γύρω μας και αποκτώντας πρόσβαση στο πως νιώθουν, πως σκέφτονται και πως πράττουν θα μας προφυλάξει από δυσάρεστες και χρονοβόρες εκπλήξεις, θα μας προσφέρει επιπλέον συμμάχους (οι οποίοι κατά πάσα πιθανότητα αισθάνονται τόσο απομονωμένοι και πιεσμένοι όσο εμείς) και θα δημιουργήσει ένα πιο ευχάριστο περιβάλλον εργασίας. Μια χρήσιμη τεχνική είναι να υπενθυμίζουμε στον εαυτό μας να ακούει και να προσπαθεί να καταλάβει τι είναι αυτό που προσπαθεί να μεταδώσει ο συνομιλητής μας. Αυτό θα επιταχύνει τη συνεννόηση μας, θα κάνει τον άλλον πιο δεκτικό σε αυτό που έχουμε να πούμε αλλά και θα κάνει την απάντηση μας σχετική και εύστοχη.

Έχουμε λοιπόν, στρατηγικά σχεδόν, προστατεύσει τα όρια μας, έχουμε βελτιώσει την επικοινωνία και έχουμε βρει συμμάχους να μας στηρίξουν. Η επόμενη κίνηση μας θα πρέπει να είναι να δημιουργήσουμε σαφήνεια. Αυτό μπορεί να ξεκινάει από το να αντιληφθούμε πια ακριβώς είναι η περιγραφή τις θέσης μας και οι ευθύνες μας μέχρι το να ζητάμε σαφής εξηγήσεις (προσπαθώντας να μη χάσουμε το αίσθημα αυτονομίας και πρωτοβουλίας) κάθε φορά που μας ανατίθεται κάτι για το οποίο δεν είμαστε σίγουροι. Οι επιπλοκές που προκύπτουν από την έλλειψη κοινής συνεννόησης περιλαμβάνουν πολλά στελέχη να προσπαθούν να διεκπεραιώσουν το ίδιο πράγμα (με αποτέλεσμα πολλές παρεξηγήσεις, καχυποψία και αγανάκτηση) και πολλά πράγματα να μην γίνονται επειδή κανείς δεν είναι σίγουρος ποιος τα έχει αναλάβει. Με το να επιζητάμε σαφήνεια προωθούμε το αίσθημα ευθύνης και απωθούμε το αίσθημα τις αδικίας και του σιωπηλού αλλά ψυχοφθόρου θυμού.

Και ενώ δουλεύουμε μεθοδικά με όλα τα παραπάνω, είναι σημαντικό να συνειδητοποιήσουμε πως οι περισσότεροι από εμάς δουλεύουμε για να ζούμε και όχι το αντίθετο. Έτσι, είναι σημαντικό να προσπαθούμε να διατηρούμε μια ευχάριστη κοινωνική ζωή, ζωντανές και ενδιαφέρουσες σχέσεις και έναν υγιή και δραστήριο ρυθμό ζωής. Εάν η δουλειά μας είναι το μόνο ενδιαφέρον μας ή αν νιώθουμε πως μας στερεί τη δυνατότητα να έχουμε άλλα ενδιαφέροντα και απολαύσεις τότε είναι φυσικό να διατηρούμε, συνειδητά ή ασυνείδητα μια άρνηση και μια πικρία, η οποία στο τέλος θα μας αναλώσει και θα μας βρει μετανιωμένους μετά από χρόνια να σκεφτόμαστε πως έπρεπε να είχαμε ταξινομήσει τις προτεραιότητες μας διαφορετικά.

Βασίλης Αντωνάς

(Εφημερίδα Ελευθεροτυπία, 2007)