Κυριακή, 27 Σεπτεμβρίου 2020

Αθωότητα και Ενοχή: Ένας Ψυχοθεραπευτής Δανείζεται τις Γνώσεις Ενός Νομικού

Κατά τη διάρκεια της καριέρας μου, ως Ψυχοθεραπευτής και Executive Coach, είχα την τύχη να συνεργαστώ με πολλούς Δικηγόρους. Άνθρωποι έξυπνοι, με δομή και δυναμικοί, που έχουν το πλεονέκτημα, να μπορούν να υποστηρίξουν τη δουλειά τους με μία μεθοδολογία (τη νομοθεσία), η οποία τους επιτρέπει να κινηθούν σε σχετικά καθαρές κατευθύνσεις, με τρόπο που μόνο αρχές και νόμοι μπορούν να διασφαλίσουν. 

 

Το πλεονέκτημα αυτό, παρότι η μεθοδολογία δεν απουσιάζει, είναι δύσκολο να βρεθεί στο χώρο της Ψυχολογίας, ο οποίος ασχολείται ως επί το πλείστον με το γκρι φάσμα της ανθρώπινης συμπεριφοράς και με τη σε βάθος κατανόηση της. Το κυνήγι του νοήματος, ορισμένες φορές, στερεί τη δυνατότητα κατάληξης σε ένα συμπέρασμα· και αυτό, παρότι μπορεί να είναι επουλωτικό και να δημιουργεί προϋποθέσεις για σκέψη και ανάπτυξη, δεν παύει να έχει, βραχυπρόθεσμα, κάποιους περιορισμούς. Ορισμένες φορές, χρειάζεται να πάρουμε μία απόφαση. Ορισμένες φορές πρέπει να αποφασίσουμε τι είναι σωστό και λάθος, τόσο για εμάς όσο και στο πλαίσιο της μέγιστης, δυνατής αντικειμενικότητας. Ορισμένες φορές, χρειάζεται να καταλήξουμε εάν επιθυμούμε να «αθωώσουμε» κάποιον, ή να τον «κηρύξουμε ένοχο». Και βάσει αυτού, να προσδιορίσουμε τη θέση που θα επιλέξουμε να έχουμε σε σχέση με αυτόν.

 

Το παρόν κείμενο δεν ισχυρίζεται πως κάνει ορθή χρήση των νομικών όρων. Τους μεταφέρει συμβολικά και αυθαίρετα, προσπαθώντας να τους προσαρμόσει στην καθημερινή, διαδικασία ψυχολογικής σκέψης του αναγνώστη, βοηθώντας τον να πάρει καταληκτικές και αποφθεγματικές αποφάσεις, όταν αυτό κρίνεται σκόπιμο, χρήσιμο και αναγκαίο.



 


Η Υπόθεση Εργασίας

 

Για να μπορέσουμε να παρακολουθήσουμε με σαφήνεια και παραλληλισμό της επικεφαλίδες που ακολουθούν, δόκιμο είναι να παραθέσουμε ένα φανταστικό σενάριο, το οποίο να μπορέσει να λειτουργήσει ως βάση, για την υπόθεση εργασίας μας. Ένα τροχαίο ατύχημα, για παράδειγμα. Ένα παράδοξο, τροχαίο ατύχημα. Οι ήρωες μας, Πέτρος και Ιωάννα, δύο φίλοι που μένουν στην ίδια γειτονιά, βρίσκονται παρκαρισμένοι, ο ένας πίσω από τον άλλον, σε ένα στενό δρόμο. Ο Πέτρος, ένας κακός οδηγός, κάνοντας όπισθεν, προσκρούει με δύναμη, στο μπροστά μέρος του οχήματος της Ιωάννας, η οποία εκείνη την ώρα απουσιάζει. Δεν είναι η πρώτη φορά. Σε λίγη ώρα η Ιωάννα φτάνει στο τρακαρισμένο της όχημα και ρωτάει τον Πέτρο αν την τράκαρε αυτός. Ο Πέτρος το παραδέχεται και αφού γίνουν οι απαραίτητες συνεννοήσεις, απομακρύνεται. Θυμωμένη και αναστατωμένη η Ιωάννα, τις επόμενες μέρες, πραγματοποιεί κάθε βράδυ και από μία δολιοφθορά στο αυτοκίνητο του Πέτρου. Ένα ξεφούσκωτο λάστιχο, λίγο νερό στο ντεπόζιτο βενζίνης, ένας σπασμένος καθρέφτης κλπ.  Ένας βράδυ, ο Πέτρος τυχαίνει να τη δει και καταφέρνει να βιντεοσκοπήσει το συμβάν. Στη συνέχεια επικοινωνεί με την Ιωάννα, η οποία αρνείται οποιαδήποτε ανάμειξη. Καθώς της δείχνει το βίντεο, του εξηγεί πως ήταν θυμωμένη, πως κάποια στιγμή είχε σκοπό να τον ενημερώσει και πως οι ζημιές που προκάλεσε στο αυτοκίνητο του δεν ήταν τόσο σημαντικές. Ο Πέτρος της ζητά να του αποκαλύψει το σύνολο των ζημιών που έχει προκαλέσει. Η Ιωάννα αποκαλύπτει μέρος αυτών, επί της ουσίας, μόνο όσων είναι ορατές. 

 

Πόσο ένοχη ή πόσο αθώα είναι η Ιωάννα;

 

Ψυχοθεραπεία

 

Στο πλαίσιο μιας Ψυχοθεραπευτικής σχέσης (είτε θεραπευόμενος είναι ο Πέτρος είτε η Ιωάννα), ένας θεραπευτής με σφαιρική κατάρτιση, θα ασχοληθεί με τα εξής: Επιγραμματικά και ενδεικτικά: Υπό το πρίσμα αναλυτικής προσέγγισης (Καρλ Γιουνγκ) θα εξετάσει τη συγχρονική χρησιμότητα του συμβάντος και τι μήνυμα δίνει αυτό στο θεραπευόμενο για το μέλλον. Υπό το πρίσμα Ψυχαναλυτικής προσέγγισης (Ζίγκμουντ Φρόιντ) θα εξετάσει τα άλυτα, αναπτυξιακά, οικογενειακά συμπλέγματα και τραύματα του παρελθόντος, που τείνουν να επαναλαμβάνονται. Με μία συστημική προσέγγιση, θα προσπαθήσει να εντοπίσει τα πρότυπα σχέσεων και τη δυαδική δυναμική των εμπλεκόμενων στο συμβάν, καθώς και με το ευρύτερο περιβάλλον. Μια συμπεριφορική προσέγγιση (ειδικότερα για την Ιωάννα) ίσως να επικεντρωθεί στη διαχείριση συναισθημάτων, όπως η οργή. Στη θεραπεία σπανίως υπάρχει σωστό και λάθος. Δεν υπάρχουν ένοχοι και αθώοι. Υπάρχει νόημα, χαρτογράφηση, κατανόηση, επούλωση και τελικά μία αίσθηση ταυτότητας (η οποία από μόνη της μπορεί να είναι επαρκής για την λήψη οποιασδήποτε απόφασης). Είναι μια υπέροχη διαδικασία, η οποία θέλει επιμονή, υπομονή, δέσμευση και φροντίδα. Ταυτόχρονα, μπορεί, όπως όλα τα όμορφα πράγματα, να εμπλουτιστεί και να ενισχυθεί από άλλα μοντέλα σκέψης. Όπως το νομικό.

 

Νομικό Μοντέλο Σκέψης

 

Συναλλακτική Εντιμότητα

 

Ο πρώτος νομικός όρος ο οποίος μας ενδιαφέρει είναι ο όρος Συναλλακτική Εντιμότητα. Ο όρος εξετάζει το κατά πόσον οι δύο εμπλεκόμενοι υπήρξαν έντιμοι ο ένας απέναντι στον άλλον. Η εντιμότητα είναι ένα μυστήριο πράγμα. Κάποιοι θα πουν πως το να μην προσφέρουμε την αλήθεια είναι το ίδιο με το να λέμε ψέμματα. Στην προκειμένη περίπτωση, ο Πέτρος ενημέρωσε την Ιωάννα για την πρόσκρουση, μόνο όταν αυτή τον ρώτησε. Η δε Ιωάννα, απέκρυψε τις δράσεις της και προσπάθησε να συντηρήσει το μυστικό της, ακόμα και όταν ο Πέτρος ευθέως την ρώτησε. Πολλές φορές, οι διαφορές σε ένα βαρόμετρο, μπορεί να είναι ελάχιστες ποσοστιαίες μονάδες. Στην προκειμένη περίπτωση, είναι σαφές, πως κανένας δεν έπραξε με απόλυτη ειλικρίνεια. Είναι όμως επίσης σαφές, πως ο ένας έπραξε με λιγότερη ειλικρίνεια από ότι ο άλλος. Ορισμένες φορές δε μπορούμε να πούμε πως κάποιος είναι πιο έντιμος ή λιγότερο έντιμος. Μπορούμε όμως να πούμε ποιος είναι περισσότερο ανέντιμος. Ελλείψει των πρώτων δύο παραμέτρων, η τρίτη είναι αναγκαστικά η μόνη που μπορούμε να αξιοποιήσουμε για να αξιολογήσουμε τα δύο μέρη μίας διαμάχης και να καθορίσουμε, έστω και με διαφορά μονάδας, το έλλειμα εμπιστοσύνης.

 

Παράβαση των Άκρων Ορίων

 

Ο όρος αυτός αναφέρεται στο κατά πόσο υπερέβησαν τα όρια. Στην περίπτωση αυτή, θα μπορούσε να ειπωθεί πως ένας σπασμένος καθρέφτης, παρότι εκτός ορίων, βρίσκεται εντός των  Άκρων Ορίων. Το ίδιο ενδεχομένως θα μπορούσε να ειπωθεί και για το νερό στην βενζίνη, το οποίο παρότι θα κατέστρεφε τον κινητήρα του οχήματος του Πέτρου, μάλλον δεν θα ήταν απειλητικό για την ζωή του. Το ξεφούσκωμα των ελαστικών, το οποίο και αποτελεί απειλή για την ζωή του Πέτρου, είναι παράβαση των Άκρων Ορίων, ειδικότερα εφόσον θα μπορούσε να υπάρξει Ελαφρύτερη Εναλλακτική.

 

Προσφορότητα

 

Η Προσφορότητα, εξετάζει το κατά πόσον η δράση η οποία έλαβε χώρα, είχε κάποια χρησιμότητα ή συνέδραμε στο να ολοκληρωθεί με επιτυχία κάποιος δόκιμος, πρόσφορος σκοπός. Στην προκειμένη περίπτωση, οι δράσεις της Ιωάννας δεν είχαν καμία άλλη χρησιμότητα πέρα από την προσωπική της ικανοποίηση και εκδίκηση. Η δολιοφθορά στο αυτοκίνητο του Πέτρου, δεν θα οδηγούσε στην επιδιόρθωση του αυτοκινήτου της, ως εκ τούτου οι πράξεις της δεν χαρακτηρίζονται από Προσφορότητα.

 

Αναγκαιότητα

 

Η αυτονόητη αυτή παράμετρος, αναφέρεται στο κατά πόσο ήταν αναγκαία μια πράξη. Για παράδειγμα, όταν κάποιος βρίσκεται σε κατάσταση αυτοάμυνας, επειδή απειλείται η ζωή του, υπάρχει αναγκαιότητα να την υπερασπιστεί. Οι δράσεις της Ιωάννας δεν χαρακτηρίζονταν από αναγκαιότητα.

 

Αναλογικότητα

 

Η Αναλογικότητα, καθορίζει αν η αντίδραση ήταν ανάλογη της δράσης. Για παράδειγμα και βάσει του παραπάνω παραδείγματος, εάν κάποιος βρίσκεται σε αυτοάμυνα και μπορεί απλά να τραυματίσει τον άλλον και αντί αυτού επιλέγει να τον σκοτώσει, τότε η αντίδραση κρίνεται δυσανάλογη. Στην περίπτωση της Ιωάννας, η έκταση και η ένταση της αντίδρασης της, μπορεί να ειπωθεί, πως ήταν δυσανάλογη και ως εκ τούτου να κριθεί ως Παράβαση της Αναλογικότητας.

 

Οι παραπάνω αρχές, μπορούν να μας βοηθήσουν να αξιολογήσουμε τα πρόσωπα γύρω μας. Επειδή όμως δεν υπάρχει μόνο η Εισαγγελική αρχή, αξίζει τον κόπο να δούμε και την Απολογία της Αρχής Υπεράσπισης, ομολογουμένως στο πλαίσιο του συγκεκριμένου, απόλυτου, χάριν απλότητας, παραδείγματος. 

 

Εν Βρασμώ ή Εκ Προμελέτης

 

Προς υπεράσπιση του ατόμου που διέπραξε ένα αδίκημα, μπορούμε να επικαλεστούμε την προσωρινή απώλεια ελέγχου, λόγω ταραχής και συναισθηματικής φόρτισης. Στην περίπτωση της Ιωάννας, οι δολιοφθορές απαιτούσαν σχέδιο και μέθοδο, ως εκ τούτου ήταν προμελετημένες και ενώ είχε Σώας τα Φρένας. 

 

Απομονωμένο Συμβάν ή κατά Συρροή

 

Σε συνέχεια του παραπάνω, η υπεράσπιση μπορεί να επικαλεστεί πως το αδίκημα διαπράχθηκε μία και μοναδική φορά. Στην περίπτωση της Ιωάννας, οι δράσεις ήταν εκτός από προμελετημένες και επαναλαμβανόμενες.

 

Πρότερος Έντιμος Βίος

 

Εδώ εξετάζεται ο χαρακτήρας του ατόμου και καθορίζεται αν το συμβάν είναι περιστασιακό ή αν έχουν υπάρξει παρόμοια στο παρελθόν, που έχουν να κάνουν περισσότερο με το ποιος είναι παρά με το τι έκανε. Παρότι αυτό δεν είναι πάντα εφικτό να το γνωρίζουμε (ίσως ο «δράστης» να συλλαμβάνεται για πρώτη φορά), εάν το ανακαλύψουμε, τότε αυτό παίζει έναν σημαντικό ρόλο στην απόφαση. Εάν η Ιωάννα έχει επαναλάβει παρόμοιες πράξεις στο παρελθόν, τότε αυτό το ελαφρυντικό, δεν ευσταθεί.

 

Ομολογία

 

Η ομολογία δρα υπέρ του κατηγορούμενου. Δείχνει πως δεν θέλει να αποκρύψει το συμβάν, έχει συνείδηση και την ικανότητα να αναλάβει την ευθύνη.  Η Ιωάννα, παρότι δήλωσε πως θα ομολογούσε, δεν το έπραξε ποτέ, παρά μόνο όταν πιάστηκε επ’ αυτοφώρω. 

 

Μεταμέλεια

 

Όταν αντιλαμβανόμαστε την βαρύτητα των πράξεων μας, αυτό αυξάνει τις πιθανότητες να μην τις επαναλάβουμε. Εάν τις χαρακτηρίσουμε ανεπαρκώς σημαντικές, τότε αυτό δείχνει μια προδιάθεση για Παράβαση των Ορίων, επειδή ακριβώς δεν αντιλαμβανόμαστε που αυτά βρίσκονται. 

 

Οι γραμμές μεταξύ σωστού και λάθους, δίκαιου και άδικου, αθώου και ένοχου, είναι πολύ συχνά λεπτές. Αυτή η απόσταση μεταξύ του 49.9% και του 50.1%, είναι η πιο δύσβατη, κακοτράχαλη διαδρομή. Ειδικά, δε, αν είμαστε συναισθηματικά εμπλεκόμενοι με την κατάσταση. Οι παραπάνω νομικές παράμετροι, αυτό το άτυπο ουσιαστικά ερωτηματολόγιο, μπορεί να λειτουργήσει υπέρ μας και να ενισχύσει τη δυνατότητα μας να λάβουμε μία θέση και ως εκ τούτου να απελευθερωθούμε μέσω της δράσης που οι απαντήσεις επιτάσσουν.

 

Βασίλης Αντωνάς

 

Με θερμές ευχαριστίες στη φίλη και συνάδελφο, Ψυχοθεραπεύτρια, Αιμιλία Λεγάκη για την υποστήριξη της συγγραφής του άρθρου και την επιφανή Δικηγόρο Γ. που δέχτηκε να μοιραστεί τις γνώσεις της μαζί μου και αποτελεί πηγή έμπνευσης του.

 

 

 

 

 

 

 






 


Τετάρτη, 22 Απριλίου 2020

The Quarantine. A Time of Leaders.

The quarantine. We are now heading into the second month. The Greek Society has demonstrated exemplary discipline and managed to provide our frail infrastructure, with the time needed to respond to this crisis. In the meantime, leaders are continuously collecting and exchanging information and planning their next steps. It won’t be as easy as some people think. Unless herd immunity is achieved, either through an effective vaccine (and this has been known to take at least a year of clinical trials, in order to be deemed relatively safe) or simply because the majority of the population develops antibodies (which effectively means that almost everyone has caught the virus), this will be a long process. Not to mention probable mutations, which render this situation even more unpredictable.

The Greek prime minister was fairly clear, a few days ago: “2021 will be a year of hard recession. However, in 2022, economic development will even our losses.”. The journal “Science”, (April 14th, 2020) hosts predictions from Harvard Professors, indicating that social distancing, will need to continue into 2022. I tend to agree with them. Even though measures will most likely be alleviated soon, this new reality is here to stay; and the same goes, even more so, for its impact and consequences on every level.

Despite the discipline and prudence shown, the people have been hit hard. Some harder than others. In addition to the collective, financial calamity, resulting from what is practically a country at stand still, individuals also have to confront themselves and their limitations. All one needs to do, is scroll down the social media and despite the abundant, customary Greek humour that makes light of the situation, it is easy to detect anguish between the lines. It’s the jokes about how everyone will become obese; the glim projections of poverty; the challenge of having to spend Greek Easter (a traditional opportunity for togetherness and celebration) without the usual joy and festivities; the fear that this may last forever. Make no mistake. It’s not easy out there. Many people are isolated, lonely, scared, helpless, powerless and vulnerable. Many people are sitting ducks.

And so, this is the finest hour for leaders to step up and stand out; the hour to take advantage of the space afforded to them and to withdraw to their psychological Head Quarters (without losing sight of the “battle field), in order to reunite with themselves and emerge even stronger from the storm. For themselves and for those they lead.

It is this time.

The guidelines that follow are loosely based on the PRAID model. (Antonas V., Coaching for Impact, 2017, Routledge). The model, (based on 20+ years of field research and practise) proposes that individuals that follow these 5 principles, will reign supreme: Pace, Resilience, Accountability, Influence and Deliberation.

1)     A Healthy Body, a Healthy Mind: We are physical, organic beings. The mind has immeasurable power but unless we are Stephen Hawking, our body needs to stand behind us. The extra time provided for us on this occasion, can be time dedicated to a fitness regime. It is easy to dig one out from the million available on the internet and still possible to utilise the great outdoors for a walk or a run. You don’t even need equipment. The same goes for our nutritional habits. There is no need to pile up those extra pounds. Invest time in planning and executing a balanced nutritional plan, that will combine well with your workout. Put your training and nutrition chart on two pieces of paper. Do something similar with your sleeping patterns, your alcohol consumption etc.  And follow them faithfully. A “tick” for success and an “X” for failure. No excuses. If you need a personal trainer or a nutritionist, who can meet with you on-line, contact me and I will put you in touch. There. All done with excuses now.
2)    Manage your Stress Levels: It’s not just that it makes you fat. Stress, distorts your sense of time, affects your decision making and amongst other things, limits your perception and processing power. Breath it out. In addition to a strong fitness regime, (which will release endorphins and support your brain naturally), meditation is another valuable ally. It’s easier than you think, and it does not require too much time. Again, if you can’t find what’s right for you, contact me. I will guide you in the right direction.
3)    Secure Down Time: It may seem obvious, however, without the natural compartmentalisation that our standard day brings, we may end up working without rest more than before; and eventually burning out. Allocate break times and make sure they involve pleasure and satisfaction. And, no, unless you are somewhat strange, reviewing the report you will be submitting the next day, one last time, is still considered work. If you are uncertain about what down time means, ask me. 
4)    Organise Yourself: Few things generate more mental and actual overhead than messiness and disorganisation. The vast majority of people, who state that they can only work within a jumbled context, are pretty much lying, because they have not yet found the discipline and method to organise themselves and their lives. Sort out your desktop, categorise your files, make your bed, tidy up your room. Stop using “creativity” as an excuse for chaos. Leaders do not generate chaos (unless this is directed at the enemy, in which case they should know how to execute it with uncompromising mastery). All those movies you have seen, where the frivolous anarchic bunch, manage to defeat the organised crew?  Guess what. It’s just a movie. Ask the opponents of the Spartans, the Macedonians and the Romans. They should have an answer for you. Don’t be wavered by the lack of external discipline factors. Self-discipline. (Goleman, D., Emotional Intelligence, 1995, Bantam Books). If you want to do away with excuses, I can help. 
5)    Balance Firefighting with Strategy: Most people, people in positions of power and influence in particular are inevitably inundated with Urgent and Important challenges at this moment (Covey, S., 7 Habits of Highly Effective People, 1989, Free Press). Once these are somewhat addressed and normalised, it is time to turn your attention to matters that are Important and Not Urgent. It is time to start preparing for the challenges and opportunities that tomorrow brings. Focus on your plans (Your A, your B and even your C) and align your actions, positions and decisions behind them. Be ready. For everything. Contact me if you need help. I will make sure you prepare with shrewdness.
6)    Leave the Clatter Behind and Live with Authenticity: This period provides us with excellent opportunity to assess what’s really important to us; to discover if the things and people we will be returning to, are the things and people we really want to include in our life; if they represent and support who we are and who we want to become. There has never been a better time to align with ourselves. If you don’t miss it and if it’s not an absolute necessity, it needn’t be there. Make an ascending list of what needs to stay, what needs to change and what needs to go.  Contact me to secure help with disposing. 
7)    Gather your Forces: No matter how talented or intelligent you are, you can’t go at it alone. This is the time to consolidate, by re-establishing contact with your existing allies and reaching out to new ones. Our relational capacity is the primary factor in exerting influence.
8)    Manage Information: Information is the second factor determining our influence. It can result from relating closely with others thus gaining access to privileged intelligence, but it also comes from researching, reading, sharpening new skills and homing in on existing ones and overall securing data. Information is power and decision-making ought to be informed by it. Grant yourself access. I am available to help you master your influence strategy.
9)    Keep it to Yourself: Treacherous, deceitful imposters keep things to themselves. So do Leaders. The two are not to be confused. The former do so indefinitely (or until they are caught) in order to protect themselves. The latter do so selectively and choose when, what and with whom to share, for everyone’s interest. It’s a question of intention and character. There is no need to involve others in every step of the way.  Too many cooks, spoil the broth. Have confidence in yourself, your choices and your process. This may generate distress for those around you. If you have established a positive track record, they will need to trust you. If they don’t, this says more about them than it does about you. You will speak when you are ready. The same goes for receiving feedback. If you need it, you will ask for it. The pseudo-democratic process of inclusion is, more often than not, a copout from accountability. And leaders ought to be confidently accountable, especially during tough times. If you are unsure whether your so-called team spirit is simply an alibi, find me. I will help you answer the question.
10) Don’t Confuse Fearful Reaction with Decisiveness: In times of crisis and challenge, the sense of time is distorted. Things appear to be out of control, and we tend to resort to unproductive, familiar patterns and reactive impulsion. It’s one thing to be able to apply quick decision making when inevitable (and we had better be prompt and willing for immediate execution when necessary) and another to be enslaved to our fears and insecurities. Impulsive and reactive decision making, is like shooting at the enemy, before they are into range. Collect as much information (emotional and other) before making decisions. The opportunity cost of standing by, is more usually than not, meagre. Instead of pacifying them with answers, give people space to show their true colours. Beat the grass to startle the snakes. Unsettle them.  Our inability to postpone gratification and relief, often forces us to resort to fear. This, more usually than not, makes for conflict and loss. Be decisive, not decisively stupid. 
11) Metabolise Adversity and Search for Meaning: Things happen for a reason. And even if they don’t, you need to make one up. You need to be in a position to find out how adversity is in fact the opportunity to evolve to the next stage. Leaders need to do this, for themselves as well as for those they serve and protect. Some call it inspiration. I call it leading by example. 

 We are what we do every day. Even on days like these.

One life. Lead well.

This is Impact.

Vassilis Antonas

Antonas V., Coaching for Impact, 2017, Routledge
Goleman, D., Emotional Intelligence, 1995, Bantam Books
Covey, S., 7 Habits of Highly Effective People, 1989, Free Press

Green, R. The 48 laws of Power, 1998, Viking Press

Πέμπτη, 2 Απριλίου 2020

Manipulation and Regression: A Beginner’s Guide


According to Sigmund Freud, Regression is the adult’s behavioural and psychological relapse into an earlier state of their life, lasting approximately from the first to the seventh year of their childhood. Freud proposed that it is a defence mechanism, aimed at avoiding the hardship and adversity of adulthood. Jung, in what is representative of his alternative approach, argued that it is an inevitability, in order to obtain what is needed. Without going into much, unnecessary, further detail on psychoanalytic and analytical psychology (pointers for further study and exploration will, however, be provided, throughout the text as well as in the bibliography), this article will provide a link between the phenomena of Regression and manipulation. By the end, readers will acquire a basic capacity to recognise or suspect regressive behaviours and impulses in themselves and in others; and may also find themselves in a position to increase their influence and/or resist manipulation.

Humans undergo a prolonged period of helplessness, longer than any other species. We are 1 before we can hardly walk (aided), 2 before we can hardly talk (sort of), 5, before we can hardly feed ourselves (with food provided), 8 before we can hardly wash ourselves (roughly), 18 (at best) before we can hardly declare independence (whatever this might mean)…the long list goes on; and on occasion, may well expand into adulthood, late adulthood even. We enter intimate relations (not just sexual, close relations include friendships, business partnerships, mentorships and more) for two fundamental reasons: 
First, in order to heal our primary trauma: We hope that others, the idealised others, as we long to experience them, will provide us with the unconditional love, care and consideration that our parents failed to provide us with; even if that has to do with the fact, that at some point we discovered that our mother “belonged” to our father (in the case of boys) or that our father “belonged” to our mother (in the case of girls). Trauma can be as natural, inevitable and simple as that. It does not have to be mistreatment, abandonment and absence (Please search for the Oedipus (Freud) and Electra (Jung) complexes, for more information).

We also enter relations, in order to repeat our trauma (the trauma of not having the perfect parents that will shower us with dedication or “loyalty” even) and verify that our precaution, and suspiciousness, our Distance Regulation (Please see V. Antonas, Coaching for Impact, for more information) have been rightly placed high and mighty. This is a natural tendency: To steer towards the familiar, however damaging it might be and to powerlessly replicate it. Since trauma, resides in the unconscious, without benefiting from a sense of time or space, it is readily available to reexperience at any given point, in what is a effectively a Transferential Displacement. (Please seek more knowledge by exploring general theory on transference and countertransference)

Whether a self-fulfilling prophecy or the mere fact that no one is perfect, the latter appears to be a more easily attainable “victory” than the former. Mastering the capacity to accept others with their limitations (as well as ourselves) is key to ceasing both, our narcissistic drives (i.e. the attempt to redesign a “childhood” with an idealised “parent”) as well as our self-defeating drives (i.e. our natural tendency to repeat and maintain our trauma and the safe distancing it brings with it). Such pursuits are, mostly inappropriate to the present and representative of our regressive, needs, fears, desires and physiognomies.  

In my view, (amongst others) fundamental expressions of regression include helplessness, senselessness, impulsiveness and entitlement. In other words, the basic ways that a child uses to interact and extract or even blackmail support and attention; whether it’s for the purpose of manipulation or the purpose of survival. From time to time, adults will exhibit similar characteristics. In some cases, these will be sporadically circumstantial and on others these will be characterological; in which case, they will also be indicative and symptomatic of the childhood period, during which they experienced their primary trauma. (Please refer to Freud’s stages of development: Oral, Anal, Phallic, Latency and Genital, which will support you in further identifying and understanding specific, regressive characteristics for yourself and those around you). 

Characterological, regressive, qualities, will present themselves through persistent, repetitive and permanent behavioural patterns called Fixations. Being in a position to comprehend the fixations of those around us, enables us to position ourselves accordingly and therefore evade manipulation or perhaps support them in overcoming them, if we are in that way inclined or if we practice psychotherapy for a living; since the child’s tendency is to feel unreservedly entitled and to therefore expect that others are obliged to satisfy their needs before anything else. This narcissistic tendency, can be battled by setting limits and refusing to place yourself in a position that will encourage and maintain the other person’s regressive, manipulating behaviour. Needless to say, recognising, comprehending and managing our own regressive fixations, will enable us to ascertain control of our self and our life. A competent psychotherapist or a psychologically trained and experienced coach, are, indisputably, the definitive choice, in the pursuit of self-awareness, individuation and self-determination. It is extremely arduous, laborious and time consuming to take a clear look at ourselves, without outside help. And even when executed with dedication and determination, it is barely adequate.

Eric Berne, a psychiatrist who based a large part of his work on Sigmund Freud, coined a theory called Transactional Analysis. It comprises a rather straight forward and fairly simple model, proposing that all people interact from one of three specific Ego states: Parent, Adult and Child. And that depending on individual characters as well as the dyadic relation’s, particular chemistry, people will establish a mode of conduct, that will link one person’s prevalent Ego state with the other’s. For instance, if a person initiates contact from a Child position (i.e. regressive Ego State) then the other person may choose to respond like a Parent, for example by scolding, pacifying or accommodating them; they may choose to occupy the Adult position, for example by setting boundaries and inviting the other person to also enter Adult mode, in order to collaborate as equals. Or they may respond by, also, entering Child mode, for example by initiating a “competition” with regards to, which of the two will secure more unilateral love, care and attention. Correspondingly, if, for any reason, a person enters a relation from a Parent position (i.e. a figure of care and/or authority), this can invite the other person to respond as a Parent, for example by entering a competition, with regards to who will lead with more undisputed control, as an Adult, by setting boundaries that prohibit the other person from “parenting” them, or as a Child, for example, by becoming obedient, dependent, helpless and potentially manipulative. (You may want to explore Freud’s Psychic Apparatus, the Ego, Superego and Id for a more sophisticated approach on the topic)

Despite the fact, that, theoretically , an adult-to-adult arrangement is ideal, it is vital, to underline, that interactional variations, occur daily between friends, lovers, business associates etc and unless they are established, unproductive, stale exchanges, they do not fall within a pathological spectrum. Lovers, for instance, will frequently rotate Parent and Child roles, as a natural and necessary part of the relation’s dynamic, in order to maintain their libidinal effervescence or sexual tension, for that matter.

Having hinted at how entering a regressive state, can, more usually unconsciously, form part of a manipulating approach and character, it is also worth examining how the opposite, usually more conscious position, can be equally controlling. In the same way that some people survive and thrive though an assumed Child position, others maintain a Parent position, which does not only provide them with more protection and more independence (though such relations, involve sado-masochistic elements and therefore both parties involved are engaged in a symbiotically, dependent interchange); it also places them in an assumed position of authority, in relation to the other; who in their turn, may respond to the Parent position, by, conveniently, throwing themselves into a regressive, child position, even if that predisposition, has, in the past, been dormant. The Parental figure, symbolically yet conveniently, though the “authorised” projection, assumes the role of the actual parent, generating, equally, confusion and relief to their counterpart, who is now seeking to heal their primary trauma, through the surrogate mother or father. “Parents”, will use force, pleasure, deception and other approaches to seduce the “Child” (who in their turn will use helplessness, obedience, irrationality and dependence to control the “Parent”). Accountability (the art of assuming responsibility for successfully achieving assigned or unassigned objectives, thus increasing your influence) and Deliberation (the art of aligning your actions and behaviour with your objectives) are the two primary practises that the proficient and dexterous “Parent” will employ to ascertain jurisdiction (Please see Antonas, Coaching for Impact, the PRAID model, for Accountability, Influence and Deliberation). 

These are dangerous games and more often than not, they are neither sustainable, nor constructive in the end. However, and regardless of what they might be, it is always best to have options and choices, powered by intelligence, insight, information and knowledge. As Stephen Covey said “I am not a product of my circumstances. I am a product of my decisions”. 

Now, make yours.

Vassilis Antonas

Antonas V.: Coaching for Impact
Berne E.: Games People Play
Casement P.: On Learning from the Patient
Covey S.: 7 Habits of Highly Effective People
Freud S.: A General Introduction to Psychoanalysis
Freud S.: The Ego and the Id
Freud S.: The Future of an Illusion
Greene R.: Art of Seduction
Jung C.G.: The Practice of Psychotherapy


Κυριακή, 2 Δεκεμβρίου 2018

Facebook: The New IQ Test is, Thankfully, Here to Stay.

I admit it. Facebook used to infuriate me. I could not for the life of me comprehend why anyone would take (never mind publically share) a picture of themselves, taken by themselves (!) pulling various dramatised faces, post a picture of the tomato and cucumber salad they had for dinner, reproduce a ton of whining content around one cause or another (anything as long as it entails grievance) and overall embark in the what I call “Look at Me-Shame on You”steeplechase.

I have from time to time embarked on writing about it, usually through indirect reference and in conjunction with my loathing and contempt for all those self righteous, progressives who have inundated us with their PC preaching that serves no other purpose other than to establish that excellence is a thing to be ashamed of, just because they are incapable of reaching it and that no one should progress and be merry just because they can’t be.

So, there. My absolutist, polarised ranting and raving out of the way, I can now take a look at things with more serenity; and, this time, admit that Facebook is probably the most useful thing ever invented by man, since the Japanese discovered that fish tastes even better when eaten raw. Or since John Montagu, the Earl of Sandwich, came up with the notion of stuffing food between two slices of bread, if you are in that way inclined.

In my text, Coaching for Impact, I ascertain that Influence is the direct result of 3 factors: The collection and transmission (exchange) of information (intelligence), the sustaining of meaningful, reciprocal and mutually beneficial relations and the utilisation of resources. My theory is that if you can secure any two of the above, you then automatically gain access to the third. Out of the three, resources is, in my opinion, the hardest one to come by; hence, all of a sudden information and relations seem critically essential. 

I will not however embark further on this “content selfie” of my theories and myself. Instead, I will return to my initial thought, which was how I have now changed my mind about Facebook and its usefulness. And the reason I have done so, is because it does not only give one access to information regarding individuals but it also allows one to distribute information of their choosing, in a way of their choosing at a time of their choosing. I think people call this propaganda and I happen to be a big fan of it.

Allow me to highlight the obvious: at any given moment, a very simple search, enables you to collect unprecedented, unsurpassable amount of information for approximately one out of two people in Europe and three out of four people in North America. And in today’s world, where speed and efficiency are of the essence and Darwin’s law applies more than ever, this is probably the biggest treasure one can have access to. 

All it takes is 10 to 20 seconds of scrolling up and down a person’s profile to draft a rather accurate synopsis of who they are, including their approximate IQ, their narcissistic challenges (also known as insecurities) their self perception, their financial status, their political beliefs, their culinary preferences and overall anything and everything that will help you decide the level of proximity you wish to pursue with them, be it professional or personal; or how they can be of use to you, again, if you are in that way inclined. Which is of course how large corporations and other players utilise the treasury of social media.

At the same time, whilst some people are busy fantasising that everyone is following their daily posts with undiminished interest, as if it was the life of Catherine from Wuthering Heights, or Scarlett O’ Hara from Gone with the Wind or Rick Blaine from Casablanca and taking the 83rd duck face selfie, some others are busy writing or even devising if you like their own story about themselves. The story they want others to see. The story they wish to propagate. 

These are the influencers, who collect information about others, which they then transform into decision-making data, all the while keeping busy with carefully and deliberately selecting the parameters they wish to transmit about themselves; aligning them with their intention in a strategic, focused, uncompromising manner; refusing to communicate a random persona; formulating the narrative they want others to engage with. 

It’s about influence. Control if you like. I have no qualms with such terminology. If the progressives are allowed to glorify failure, I am “allowed” to use dirty terminology, such as control. Control. I thought I would write it one more time. For good measure; and in order to be provocative. I am into this kind of thing. It is part of my narrative. My strategically, aligned, formulated, deliberate narrative.

These people will post and share when they have actually achieved something bigger than just pressing the “take selfie” button on their smart phone in order to frame their silly looking face. Something of consequence; something that they worked hard for and that they can do better than the vast majority of people. Something of excellence. They will forget to post that picture from that pub when they had too much to drink; or the romantic weekend in the country village with the girlfriend, which may cause them trouble when her replacement arrives; or the fact that they hate their job so much and that they have lied to the boss by calling in sick; or all the histrionic (which is in essence the key pathology of our times, fuelled by social media and mediocrity), attention-begging posts, revealing –again- “the meaning of life” day after day after day with absolute conviction and yet with “such sensitivity”.

It’s a wonderful tool, Facebook. Oh yes it is. It is actually the new age aptitude screening, combining all assessment tools, from IQ to EQ that man has ever devised into one. 

And for that I am grateful. And off to take a proud selfie of myself eating a smoked salmon sandwich in order to share it with you and celebrate my achievement of utilising all 3 of man's greatest inventions in one go, knowing that you can’t contain your anticipation of finding out if I used wholemeal or multigrain. Only problem is if I can chew and pull a duck face at the same time...better find out then. The challenge awaits.

Κυριακή, 12 Αυγούστου 2018

Αχαριστία Ξανά.


Το ήξερα πως είχα ξαναγράψει για αυτό. Δεν γινόταν να μην έχω ξαναγράψει για αυτό. Έψαξα τους φακέλους με όλα τα άρθρα. Αυτά που είχα δημοσιεύσει σε εφημερίδες, σε περιοδικά, σε ιστοσελίδες φίλων, στο linked in (ή όπως αλλιώς τέλος πάντων πρέπει να γράφετε αυτό το πράγμα, δε θυμάμαι ποτέ). Όπως θα περίμενε κανείς. Στο blog ήταν. Στο blog που σε καλωσορίζει με το «Ψυχοθεραπεία, σύμβολα, σύλλογος, αρχέτυπο, μυστικά, φανερά, φώτα, σκιά...«Ιστολογώ» λογοκρίνοντας τον εαυτό μου ακόμα λιγότερο από όσο συνηθίζω σε άλλα πλαίσια και χώρους. Καλώς ήρθατε...»

«Ε βέβαια, που αλλού θα ήταν», απόρησα με τον εαυτό μου. Έκανα μια σύντομη αναδρομή στις δημοσιεύσεις, φανερές και μυστικές. Τον Σεπτέμβρη του 2007,  σε μία μόλις μέρα, είχα «ανεβάσει» κοντά 15 άρθρα τα οποία είχα ήδη εκδώσει σε διάφορες εφημερίδες, τοπικές αλλά και ευρείας κυκλοφορίας, σε μια εποχή που σηματοδοτούσε το τέλος του τέλους για αυτού του είδους τον Τύπο. Ήταν όμως η αρχή της αρχής του mercurius

Στις εβδομάδες και στους μήνες που ακολούθησαν συνέχισα να γράφω, πολύ συχνότερα από ότι αυτές τις μέρες. Τα αμέσως επόμενα άρθρα μου, ανά εβδομάδα ουσιαστικά, πραγματεύτηκαν την Ασυνέπεια, την Αχαριστία, την Οριοθέτηση. Οι κυρίαρχες θεματικές, άρρηκτα συγγενικές και απροκάλυπτα ενδεικτικές. Η προσοχή όμως που διεκδίκησε η κάθε μία χαρακτηριζόταν από χαώδη απόσταση. Ο Μεγάλος Αδερφός στον Πίνακα Ελέγχου μαρτύρησε διψήφιο, άντε τριψήφιο αριθμό περαστικών για κάθε κείμενο, πλην ενός. Το Αχαριστία το είχαν διαβάσει περισσότεροι άνθρωποι, από όσοι όλα τα υπόλοιπα κείμενα εκείνης της χρονιάς μαζί.

Για όσους καταλαβαίνετε τον ιστό ακόμα λιγότερο από ό,τι εγώ, να σας πω πως η κίνηση μπορεί να προέλθει από διάφορους συνδέσμους ή ιστοσελίδες που φιλοξενούν ή αναδημοσιεύουν τα άρθρα, όπως αυτές της κοινωνικής δικτύωσης. Κυρίως όμως προέρχεται από έρευνα που κάνει το κοινό σε διάφορες μηχανές αναζήτησης. Επί της ουσίας, η συντριπτική πλειοψηφία των επισκεπτών λοιπόν, καταλήγουν σε ένα μέρος, σε ένα blog για παράδειγμα μέσα από την άμεση, προσωπική έρευνα τους στην Google και στην κάθε Google, για κάποιο θέμα ή όρο που τους ενδιαφέρει. Σε αυτή την ψηφοφορία, λοιπόν, και σε ένα ιστολόγιο το οποίο βρίθει από τίτλους σχετικούς με ψυχολογικά φαινόμενα και ανθρώπινες σχέσεις, η Αχαριστία «κερδίζει» με αυτοδυναμία. Δεύτερη, με αρκετή διαφορά, για την ιστορία, έρχεται η Παθητική Επιθετικότητα.

Για να επιστρέψουμε όμως στην ιστορία μας και να αφήσουμε για λίγο πίσω μας τα κοινωνιολογικά δημογραφικά, διαβάζοντας το άρθρο μου από το 2007, ανακάλυψα πως τότε και παραθέτοντας τη Δολοφονία του Σωκράτη σε πίνακα για να εικονογραφήσω τις λέξεις μου, είχα διατηρήσει μια ουδέτερη, αναλυτική στάση. Με συντομία περιέγραφα τις διαδικασίες αυτού που βιώνει τους γύρω του ως αχάριστους και αυτού που κατηγορείται ως αχάριστος καταλήγοντας πως τελικά η αχαριστία είναι μια υποκειμενική έννοια και δε υπόκειται σε κανένα νομοθετικό, ή νομοτελειακό πλαίσιο. Η αλήθεια είναι πως απογοητεύτηκα λίγο με την πολιτική ίσων και ασφαλών αποστάσεων που επέλεξα να ακολουθήσω τότε.  

Ταυτόχρονα δεν είναι και πολύ μακριά από μια κεντρική μου πεποίθηση, την οποία και προσπαθώ να συντηρώ μέχρι σήμερα: Ο καθένας είναι αποκλειστικά υπεύθυνος για τις επιλογές του και τις συνέπειες αυτών, κατά προέκταση παίρνει ό,τι του αξίζει και αν τυχόν διαμαρτυρηθεί για οτιδήποτε τότε είναι απλά ανήμπορος να καθορίσει τη μοίρα του. Και εν τέλει άξιος αυτής.  

Την παραπάνω πεποίθηση προσπαθώ όχι μόνο να την ασπάζομαι προσωπικά, αλλά και να την μεταλαμπαδεύω σε θεραπευόμενους και εταιρικούς μου πελάτες, σε σημείο σκληρότητας, ακόμα και αν όσα έχουν «υποστεί» ή αντιμετωπίσει είναι σχεδόν ολοφάνερο πως έχουν να κάνουν με τρίτους παράγοντες όπως οι συγκυρίες, η ανικανότητα των γύρω τους, ή η κάθε λογής ασυνέπεια. Ή και η αχαριστία ακόμα. 

*******

-«Νιώθω αδικημένος», είπε σπαρακτικά καθώς χώθηκε ακόμα πιο βαθιά στον καναπέ του γραφείου μου. «Από το πρωί μέχρι το βράδυ δίνω τον καλύτερο μου εαυτό, αναλαμβάνω όχι μόνο αυτά που μου αναλογούν και πρέπει αλλά και αυτά που χρειάζεται και το μόνο που θέλω είναι να γυρίσει κάποια στιγμή η προϊστάμενη μου και να μου πει ένα «Μπράβο, σε ευχαριστώ που κάνεις τόσα πολλά για την εταιρεία και για εμένα. Να ξέρεις πως δεν το θεωρώ δεδομένο και πως το εκτιμώ»». 

-«Αυτό νομίζω θα ήταν μία κατάλληλη προσέγγιση αν ήσουν στους προσκόπους και έβγαινες το σούρουπο, μόνος, στο παγωμένο και σκοτεινό δάσος, να μαζέψεις ξύλα για να μη σβήσει η φωτιά, μόνος σου, ενώ οι άλλοι έψηναν κάστανα και έπιναν ζεστή σοκολάτα. Δεδομένου του ότι ο τραπεζικός σου λογαριασμός ενισχύεται με εξαψήφια νούμερα κάθε χρόνο, νομίζω πως κανένας δε σου οφείλει ευγνωμοσύνη. Αν δεν σου αρέσει και πιστεύεις πως αξίζεις και μπορείς να έχεις κάτι καλύτερο, μπορείς απλά να αποχωρήσεις», σκέφτηκα. Και φυσικά αμέσως το είπα, δεδομένου του ότι αυτολογοκρίνομαι ακόμα λιγότερο στις συνομιλίες μου από ότι στα γραπτά μου. Συμπληρώνοντας με μία από τις αγαπημένες μου τοποθετήσεις από τον  ‘Εκχαρτ Τόλλε:

«Το να παραπονιέσαι ισοδυναμεί με μη αποδοχή της πραγματικότητας...άλλαξε την κατάσταση με δράσεις ή με λόγια...φύγε από την κατάσταση ή αποδέξου την...οτιδήποτε άλλο είναι τρέλα». 

Με κοίταξε. Ανήμπορος.  Είχα μόλις ενισχύσει την υπαρξιακή του απελπισία ακόμα περισσότερο. Αυτή την απελπισία που πηγάζει από ανάγκες και πληγές αρχαίες και αρχέγονες, τόσο «ενστικτικές» που δεν χωρούν σε λόγια, ούτε καν σε σκέψεις. Τόσο «ενστικτικές» που λέγονται απόγνωση. Ήταν μια έξυπνη παρέμβαση από την πλευρά μου. Έξυπνη. Μέχρι εκεί. Το μόνο που κατάφερε να ψελλίσει ήταν «Μα πόσο κοστίζει ένα ευχαριστώ»; Τον αποτελείωσα: «Γύρω στις εκατόν πενήντα χιλιάδες ευρώ συν μπόνους, ιατροφαρμακευτική, κινητό και γερμανικό αυτοκίνητο μεγάλου κυβισμού»

*******

Στο βιβλίο μου, Coaching for Impact (Routledge, 2018), παραθέτω ένα μοντέλο ηγεσίας (PRAID), με κεντρικό άξονα το Accountability (Υπευθυνότητα). Το διαχωρίζω προσεκτικά από τον όρο Responsibility (Ευθύνη). Το πρώτο αναφέρεται στην ανάληψη ευθύνης διεκπεραίωσης μελλοντικού έργου (Τέθηκε υπό την ευθύνη). Το δεύτερο δεν είναι τίποτα περισσότερο από λέξεις που απλά επιβεβαιώνουν μία ήδη γνωστή αποτυχία, συνήθως (Αναλαμβάνω την ευθύνη). Ένα είδος συγγνώμης δηλαδή που κουβαλάει την ίδια πρακτική αξία: Μηδέν. Η θεωρία λοιπόν, την οποία έχω δοκιμάσει και προσωπικά αλλά και συμβουλευτικά δεκάδες φορές, λέει πως όταν κάποιος αναλαμβάνει να φέρει σε πέρας πράγματα που εμπίπτουν στην αρμοδιότητα του, αλλά και πράγματα που δεν είναι υπό την άμεση ευθύνη του, τότε αυτό αυξάνει την επιρροή του, διότι γίνεται αυτόματα χρήσιμος και αναγκαίος. Αυτή η αρχή έχει βοηθήσει στο παρελθόν δεκάδες πελάτες μου να αναρριχηθούν από μεσαίες και υψηλόβαθμες τοπικές θέσεις, σε διεθνείς, περιφερειακές, διευθυντικές θέσεις. Βασική προϋπόθεση βέβαια είναι αυτό να γίνεται κατά συρροή με επιτυχία, ούτως ώστε να χτιστεί αυτό που ονομάζω Delivery Trust Record (Εμπιστοσύνη βασισμένη στο ιστορικό επιτυχίας). Η αχαριστία σε αυτές τις περιπτώσεις απουσιάζει από την εξίσωση. Εκτός αν κάποιος τα έχει κάνει όλα σωστά, ή τουλάχιστον τόσο σωστά όσο ο διπλανός του που έχει ανταμειφθεί καλύτερα.  Υπάρχει κάτι που κάνει κάποιους πιο επιρρεπείς στο να προσελκύουν αχαριστία από ό,τι άλλους;

*******

-«Είναι δυνατόν, μετά από σχεδόν 25 χρόνια, να με διώχνουν; Έχω δώσει και τη ζωή μου για αυτό το κανάλι! Και τόσα χρόνια είχα τόσες προσφορές. Καμία καλή πράξη δεν μένει ατιμώρητη». Η γνωστή δημοσιογράφος δεν μπορούσε να πιστέψει αυτό που της συνέβαινε. Από πρόσωπο-σύμβολο του Ομίλου, είχε βρεθεί να διαπραγματεύεται μια συγκριτικά μικρή αποζημίωση. Το μυαλό της δε χωρούσε πως τόσα χρόνια πιστής υπηρεσίας αλλά και τόση δύναμη, τόση επιρροή, τόσες επιτυχίες δεν είχαν υπάρξει αρκετά για να την κρατήσουν στη θέση της. Η σύνταξή της ήταν ελάχιστα χρόνια μακριά και τα λεφτά που της προσέφεραν, ήταν αρκετά για να τα διανύσει με ιδιαίτερη άνεση. Δεν μπορούσε όμως να το χωνέψει. Δεν μπορούσε να χωνέψει την αχαριστία. «Είσαι πάνω από εξήντα και κοστίζεις στον εργοδότη σου όσο θα του κόστιζαν τρία αν όχι τέσσερα στελέχη, στη μισή ηλικία και με διπλάσιες γνώσεις, που θα έφερναν ενδεχομένως πολλαπλάσια αξία στον οργανισμό» Αυτή τη φορά το σκέφτηκα. Δεν το είπα. Δεν είχε την παραμικρή σημασία να το μοιραστώ μαζί της. Ούτε ο ίδιος ήξερα τι ακριβώς πίστευα για αυτό. Όχι ότι έχει καμία σημασία στις ψυχοθεραπευτικές σχέσεις. Τουλάχιστον δεν θα έπρεπε. Άλλωστε είπαμε, η αχαριστία είναι όρος σχετικός. 

*******

Ένας αγαπημένος μου τίτλος, τον οποίον πρώτη φορά καταγράφω γραπτώς, είναι αυτός του Αδικημένου Νικητή. Ο Α.Ν. είναι αυτός ο οποίος χωρίς υποστήριξη, με όλα τα προγνωστικά εναντίον του, μέσα από προδοσίες και φυσικά αχαριστία, καταφέρνει όχι μόνο να μεγαλουργήσει αλλά και να διαπρέψει. Έχει κάτι το διπλά θριαμβευτικό αυτή η ανατροπή και φυσικά αναφέρομαι στο Αρχέτυπο του Ήρωα...όχι όμως όποιου κι όποιου ήρωα. Όχι. Αναφέρομαι στον παραδοσιακό Δαυίδ που νικά τον Γολιάθ και έτσι κερδίζει το δικαίωμα να τον επευφημούν, να τον δοξάζουν, να τον δοξολογούν, να τον λυπούνται και λίγο και να τον θαυμάζουν. Ουαί και αλίμονο εάν οι γύρω του το παραβλέψουν. Είτε έχουν άμεσα ωφεληθεί από τα κατορθώματα του είτε όχι, γίνονται αμέσως οι αχάριστοι εχθροί. Στη χώρα μας έχουμε πολλά τέτοια Αρχέτυπα. Το κυρίαρχο είναι «η φουκαριάρα η μάνα μας», η Αριστερά με το αναφαίρετο ηθικό πλεονέκτημά της, οι δεκάδες ήρωες και ηρωίδες, φτωχόπαιδα και Σταχτοπούτες στις Ελληνικές ταινίες και στο Ελληνικό πεντάγραμμο...αν συνεχίσω μάλλον θα ξημερωθώ, και η ώρα ήδη πάει εννιά το βράδυ. Νομίζω όμως πως το πιάσατε το υπονοούμενο. 

*******

-«Δέκα χρόνια περιμένω να αφήσει τον άντρα της. Την έχω φροντίσει της έχω σταθεί, έχουμε ανταλλάξει λόγια και όρκους αγάπης και κάθε χρόνο μου λέει, λίγο ακόμα να μεγαλώσουν τα παιδιά, λίγο ακόμα, ο Κωστάκης (σύζυγος), μόλις έχασε τη (φουκαριάρα Σ.Σ) την μάνα του...και εγώ εκεί να περιμένω και να θυσιάζομαι. Και κοντεύω τα πενήντα...δεν έφυγα ποτέ από δίπλα της. Τόση αχαριστία δεν την περίμενα...» 

-«Μετά τα πρώτα 4-5 χρόνια τι πιστεύατε πως θα άλλαζε»; Ρώτησα, αυτή τη φορά με ειλικρινή απορία. Πριν τελειώσω την φράση μου ήξερα. Η ελπίδα πεθαίνει τελευταία και όλοι βλέπουμε τα πράγματα όπως θα θέλαμε να είναι. Δάγκωσα τη γλώσσα μου. Τόσο αφελή παρέμβαση ούτε στην πρακτική του μεταπτυχιακού μου δεν είχα κάνει. Το κατάλαβε κι ο ασθενής και συνέχισε τη διήγηση του αγνοώντας με. Συνέχισα να ακούω με προσοχή. Οτιδήποτε άλλο θα ήταν αχαριστία.

*******

Καθόμασταν στο Αγαθονήσι, στο αίθριο μιας υπέροχης ψαροταβέρνας, με θέα τον κόλπο και ένα τεράστιο σκάφος του λιμενικού και πίναμε ένα αξιοπρεπές ξηρό Μοσχάτο (λογικά Σάμου), παρέα με κάμποσα ψάρια που είχαμε πιάσει τις προηγούμενες μέρες. Ευτυχώς, γιατί εκείνη τη μέρα το μόνο που είχαμε πιάσει ήταν δυο δίδυμοι σαργοί βάρος 200 γραμμαρίων. Και οι δύο μαζί. Τους τρώγαμε κι αυτούς. Μοιραζόμουν τη θεωρία μου με τους άλλους τρεις όσον αφορά στο τι καθιστά μία σχέση βιώσιμη. Ένα από τα χαρακτηριστικά που παρέθεσα ήταν το αμοιβαίο όφελος. Το διαχώρισα από την ανταποδοτικότητα με προσοχή. «Το ότι και οι δύο δίνουν σε μία σχέση δεν σημαίνει ότι και οι δύο παίρνουν. Ένας βεδουίνος και ένας Εσκιμώος, μπορεί να αντάλλαζαν την τελευταία καμήλα τους ή το τελευταίο σκυλί έλκηθρου με πολύ αγάπη και φροντίδα ο ένας για τον άλλον. Αυτό θα ήταν μια ανταποδοτική σχέση. Δεν θα ήταν αμοιβαία ωφέλιμη. Αντίθετα, υπάρχουν σχέσεις όπου αυτό το οποίο δίνει ο ένας στον άλλον δεν στερεί τίποτα από τον ίδιο (μια γλυκιά κουβέντα για παράδειγμα), παρολαυτά, η αξία για τον παραλήπτη είναι ανυπολόγιστη. «Όπως και να έχει, σημασία έχει πως βιώνει κάποιος αυτά που παίρνει...αν νιώθει ότι είναι «δίκαιο» αλισβερίσι, τότε η σχέση είναι βιώσιμη». 

-«Δίνουμε ό,τι και όποτε θέλουμε να δώσουμε. Για εμάς, χωρίς προσδοκία ανταπόδοσης», είπε ο φίλος μου. Απλά, απλοϊκά σχεδόν.  Κάτι μέσα μου κλώτσησε από τον πυρήνα της ύπαρξής μου μέχρι τα νύχια. Διαφωνούσα. Ριζικά. -«Τι πάει να πει αυτό, ό,τι μπορούμε και να μείνουμε σε μία σχέση όπου μόνο δίνουμε; Σε μια σχέση με έναν αχάριστο»; Το σκέφτηκα μέσα μου. Ένιωσα πως ήξερα την απάντηση μα δεν μπορούσα να αντικρούσω την τοποθέτηση. Και σώπασα. Για μία ακόμη φορά σώπασα.

*******

Η ώρα πήγαινε εννιά. Σκοτείνιαζε και ψάχναμε να δέσουμε σε μια προβλήτα ρηχή και δύσκολη. Φορούσαμε ακόμα τις στολές του ψαροντούφεκου. Ο ψαράς μας είδε από μακρυά και μας φώναξε εκλιπαρώντας. Είχαν μπλεχτεί σκοινιά στην προπέλα του. Είχε προσπαθήσει να τα κόψει αλλά αντί αυτού είχε καταματώσει τα χέρια του και είχε χάσει το μαχαίρι του στα σκοτεινά νερά. Βούτηξα χωρίς δεύτερη σκέψη αν και το μόνο που ήθελα ήταν να πετάξω από πάνω μου την καταδυτική στολή, να δέσουμε και να φάω. Η προπέλα ήταν στα 40 εκατοστά και αυτό σε συνδυασμό με την άνωση το έκανε ακόμα πιο δύσκολο από ότι αν ήταν στα 25 μέτρα. Σφήνωσα το κεφάλι μου  στην καρίνα και έκοβα, έκοβα, έκοβα...ήταν πιο κλειστοφοβικό και από τις πιο βαθιές ελεύθερες βουτιές μου. Κάθε ένα λεπτό έβγαινα να πάρω μια ανάσα και να κάνω κουβεντούλα με τον ψαρά. «Μη μιλάς» είπαν οι άλλοι, εν μέρει για να με προστατεύσουν από το να σπαταλήσω οξυγόνο εν μέρει για να ξεμπερδεύω και να ξεκινήσουμε την οδύσσεια του δεσίματος. Μετά από δέκα λεπτά η ελεύθερη προπέλα γύρισε και χαιρετιόμασταν. Με ευγνωμοσύνη και συγκίνηση με ευχαρίστησε ο Γιώργος πριν πάει να ρίξει τα δίχτυα του.  Είχα μαζέψει και το μαχαίρι και το κρατούσε τώρα καθώς ξεμάκραινε, φτιάχνοντας κάτι στα σύνεργα του. Η εξάντληση πολλή, η χαρά μεγαλύτερη.

*******

Το επόμενο πρωί έπιασε η φουσκοθαλασσιά. Αυτή η μυστήρια ρεστία, που κάθε μια ώρα κάνει τη θάλασσα σούπα και σηκώνει κύμα δυο μέτρα. Πίναμε τον καφέ μας μπροστά από τη βάρκα και κάθε λίγο το νερό έφτανε μέχρι τα πόδια μας. Είναι ένα φαινόμενο σε αυτό το κολπάκι στην Τήνο, κάθε καμιά ώρα περίπου, κατά τη διάρκεια της μέρας. Παντού πινακίδες προειδοποιητικές.  Δεν ξέρω τι ήταν, αλλά από την ώρα που ξεκίνησε δεν είχα κλείσε μάτι. Καλά είχαμε δέσει πάντως. Με όλο αυτό το πανηγύρι η βάρκα κρατούσε και δε χτυπούσε ούτε στο μώλο ούτε στα βράχια. Το μικρό βαρκάκι πλησίασε και έκανε να δέσει δίπλα στο δικό μας. Και τότε ξεκίνησε. Τα κύμα έφτασε και τους χτύπησε αλύπητα χωρίς να τους επιτρέψει ούτε να δέσουν, ούτε να βγουν, ούτε να φύγουν. Μια πέφτανε στη βάρκα μας και μια στο μώλο.  Η παλίρροια είχε βρει την πιο διαβολική στιγμή να κάνει την εμφάνισή της. Δυο ντόπια κοριτσόπουλα έκαναν να τους βοηθήσουν. Γύρω δεν κουνήθηκε κανείς. Σηκώθηκα να πάω μέχρι εκεί χωρίς δεύτερη σκέψη. Μάζεψα τα σχοινιά του σκάφους μας να τους κάνω χώρο να φύγουν. Έσπρωξα τη βάρκα τους και τους είπα να προσέξουν τα χέρια τους, ενώ απομάκρυνα τα κορίτσια. Επίμονη η θαλασσοταραχή, στο τέλος τους έπεισε να τα παρατήσουν. Καθώς έφευγαν ο πιο μεγαλόσωμος από τους δύο με στόλισε και με απείλησε. «Τι δουλειά είχα να δέσω εκεί το σκάφος»; Και άλλα πολλά που δεν μεταφέρονται στο ιστολόγιο. Ήταν μια τοποθέτηση χωρίς καμία λογική και ενώ δεν είχα την απαίτηση να μου πουν και ευχαριστώ, δεν περίμενα πως θα τα άκουγα και από πάνω. Τον χαιρέτησα κουνώντας το χέρι. Τον εξώθησε αυτό. «Άμα κατέβω θα σου πω εγώ κωλόπαιδο». «Κατέβα» του είπα, αγανακτισμένος αλλά όχι προκλητικός. «Ίσως θα μπορούσα να το είχα αποφύγει αυτό» σκέφτηκα ενώ με το άλλο μέρος του μυαλού μου αναρωτιόμουν ποιος είναι τόσο ηλίθιος ώστε να μένει τόσα χρόνια στο ίδιο μέρος και να μη γνωρίζει το πιο βασικό, τοπικό φαινόμενο.  Δεν μίλησα. Στην καφετέρια τα κορίτσια είπαν να μην τους δίνω σημασία. Μέσα μου έβραζα. Για κάποιο λόγο, σε συνδυασμό με τα γεγονότα της προηγούμενης νύχτας, ένιωσα μια αναστάτωση και σίγουρα δεν ήταν η ανησυχία του να έρθει να με βρει για να με δείρει ο μεγαλόσωμος νησιώτης.  Δεν ήξερα αν έβραζα επειδή δεν τον είχα βρίσει και εγώ, επειδή είχα για άλλη μια φορά παίξει τον καλό Σαμαρείτη, επειδή αυτό ήταν το ευχαριστώ του σύμπαντος για τη χθεσινή μου προσφορά, επειδή δεν κρατήθηκα και του είπα να έρθει να με βρει αν θέλει....λίγο από όλα ήταν. «Να μάθεις άλλη φορά να κάθεσαι στα αυγά σου.» Σκέφτηκα. «Αχάριστοι»! συμπλήρωσα και συνέχισα να ταλαιπωρώ τον σκύλο του φίλου με τον φριχτό χαρακτήρα, που κάθε λίγο έκανε επίθεση σε κάποιον περαστικό χωρίς λόγο και μετά ανταμειβόταν με χαδάκια και γλυκόλογα. Ένιωσα ακόμα πιο βλάκας.

********

«Την έχω βοηθήσει με όσους τρόπους μπορώ. Δεν είναι μόνος συνεργάτης, είναι και καλή μου φίλη. Την έχω καλύψει, την έχω δανείσει, την έχω βοηθήσει να πάρει προαγωγή, της έχω ανοίξει το σπίτι μου...τόσα χρόνια, την φροντίζω σαν αδερφή μου. Και δεν έχω ζητήσει ποτέ τίποτα. Και κάθε φορά που χρειάζεται κάτι είμαι εκεί και μια ζωή προσποιούμαι πως όλα είναι εντάξει και πως αυτό δεν με επιβαρύνει. Και τόσα χρόνια δεν είχα πρόβλημα με αυτό και παρότι σπάνια άκουγα ένα ευχαριστώ, προσποιούμουν πως όλα ήταν εντάξει και το έριχνα στην πλάκα. Και κάθε φορά που μιλούσε για τις φιλοσοφίες της περί ζωής, οι οποίες καμία σχέση με τη ζωή της δεν είχαν, την άκουγα και έγνεφα συγκαταβατικά. Και όταν άκουγε τις δικές μου σκέψεις και απόψεις και μου έλεγε πόσο λίγα ξέρω και πόσο λίγα καταλαβαίνω με δασκαλίστικο ύφος, την άκουγα και δεν έφερνα καμία αντίρρηση. Και ας είχα χίλια πράγματα να πω για να την ισοπεδώσω. Δέχτηκα όμως να αναλάβω εθελοντικά τον ρόλο της «λιγότερης», μην τυχόν και την στεναχωρήσω. Και τώρα, την μία φορά που μίλησα, που τόλμησα να ανοίξω το στόμα μου και να πω έστω και δειλά «ως εδώ», έχει εξοργιστεί μαζί μου. Και νομίζω και οι γύρω μας. Δεν με έχουν συνηθίσει έτσι.Ουδείς ασφαλέστερος εχθρός από τον ευεργετηθέντα αχάριστο…» 

Το τρίγωνο του Karpman ήρθε στο μυαλό μου. Διασώστης, Θύμα, Θύτης,. Από τη στιγμή που μπαίνεις σε ένα ρόλο, είναι σχεδόν βέβαιο, πως κάπως οι άλλοι θα ακολουθήσουν. Πόσοι εξοργισμένοι διασώστες θα πέρασαν τη λεπτή γραμμή της θυματοποίησης πριν γίνουν, (με το δίκιο τους άλλωστε) θύτες.

Δυστυχώς τα 45 λεπτά είχαν περάσει. «Θα συνεχίσουμε» είπα, κοιτώντας με αχαριστία το ρολόι και ελπίζοντας πως την επόμενη φορά θα κατάφερνα να θυμηθώ την παρέμβαση που έπρεπε να κάνω. 

Ας την γράψω, για να μην την ξεχάσω.

Πως καταφέρατε να βρεθείτε σε αυτή τη θέση και πως σας εξυπηρετεί;

Βασίλης Αντωνάς